Kwartalnik ZSK to miejsce debaty publicznej oraz przestrzeń do przekazywania praktycznej wiedzy.
Zgodnie z przyjętymi założeniami kontynuujemy naszą misję i w numerze 2/2023 Kwartalnika tematem przewodnim są interesariusze ZSK.
Zaprosiliśmy do wypowiedzi różne podmioty, które pozostają w relacji ze Zintegrowanym Systemem Kwalifikacji. Spojrzenie na system z tak różnych perspektyw uwydatnia realne korzyści, ale także wyzwania i trudności, jakim trzeba będzie sprostać w najbliższym czasie.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF)
Kwartalnik jest bazą informacji na temat idei uczenia się przez całe życie oraz Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Ma na celu integrację wokół ZSK ekspertów zajmujących się rynkiem pracy i uczeniem się przez całe życie – naukowców, doradców zawodowych, specjalistów od HR oraz nauczycieli.
Prowadząc badania nad zapotrzebowaniem kompetencyjnym na rynku pracy, można spotkać się z wypowiedziami świadczącymi o tym, że pracodawcy poszukują wyłącznie osób z długoletnim doświadczeniem i kompetencjami miękkimi. Prezentowane wyniki badań są próbą przebicia się przez podobne ogólnikowe wypowiedzi rozmówców. Za tymi generalizacjami kryją się właśnie konkretne umiejętności branżowe, które mogą wydawać się im oczywiste. Jednak wymagają one inwentaryzacji, analizy i syntetycznego wykorzystania przy wdrażaniu zapisów ustawy o ZSK.
Zebrane dane potwierdziły hipotezy dotyczące grup kompetencji zawodowych najczęściej występujących w ogłoszeniach o pracę i w wywiadach pogłębionych. Ważne okazały się także kompetencje osobiste i społeczne. Potrzeby i oczekiwania pracodawców w tym zakresie są spore, a system nabywania kompetencji i potwierdzania kwalifikacji w Polsce nadal nie jest odpowiedzią na potrzeby płynące z ich strony. Jednym z rozwiązań problemu niedopasowania oferty edukacyjnej do potrzeb rynkowych są kwalifikacje rynkowe wdrażane w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.
Wyniki badań i analiz potwierdziły występowanie zróżnicowania regionalnego w zakresie specyfiki zapotrzebowania na kompetencje i kwalifikacje w różnych sektorach gospodarki. Wskazują one jednocześnie na brak istotnych różnic między poszczególnymi częściami Polski dotyczących zapotrzebowania w ramach tej samej branży. Dlatego niniejszy raport regionalny można traktować jako przekrojowy dla całej Polski.
Raport jest efektem prac zespołu regionalnych liderów promujących Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) we wszystkich województwach w Polsce. Badanie, którego wyniki udostępniamy, wpisuje się w szersze działania Instytutu Badań Edukacyjnych (IBE) w ramach zadań powierzonych mu przez Ministra Edukacji i Nauki (MEiN). Ustalenia te zarówno są wynikiem prac stricte badawczych, jak i podsumowaniem działalności naszego Instytutu w 16 województwach w ostatnich pięciu latach.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF)
Naszą publikację kierujemy do wszystkich zainteresowanych tematem opisywania kwalifikacji: osób planujących złożenie wniosku o włączenie kwalifikacji, ekspertów zapraszanych do opisu kwalifikacji, przedstawicieli organizacji, które rozważają zaangażowanie się w rozwój Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, a zwłaszcza osób, które nie miały do tej pory z kwalifikacjami rynkowymi wielu doświadczeń.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF, 1,15 MB)
Monografia poświęcona jest wspieraniu uczenia się przez całe życie z dwóch perspektyw: teoretycznej, tworzącej ramę dla interpretacji, i empirycznej, opartej na badaniu dotyczącym sposobów wspierania praktycznej realizacji idei uczenia się przez całe życie przez uczelnie w czterech małych miastach.
Podstawą monografii jest badanie terenowe przeprowadzone przez Instytut Badań Edukacyjnych w 2021 roku. Nie jest to jednak jedynym komponentem. Równie ważny jest bowiem opis idei i teorii, pozwalający na rekonstrukcję pojęć uczenia się w różnych kontekstach, tak aby możliwe było nie tylko poznanie, lecz także zrozumienie praktyk wspierania uczenia się przez całe życie.
Monografia składa się z ośmiu rozdziałów prezentujących kontekst teoretyczny, informacje uzyskane w badaniu empirycznym oraz ich interpretację i wnioski.
W rozdziale pierwszym, zatytułowanym „Idee i teorie”, opisano uczenie się rozumiane jako potrzebę wynikającą z człowieczeństwa i potrzebę postmaterialistyczną, obszernie omówiono ideę uczenia się przez całe życie (lifelong learning) w kilku ujęciach i przedstawiono dwie teorie socjologiczne, które posłużyły do analizy uzyskanego materiału badawczego: teorię społeczeństwa sieciowego Manuela Castellsa oraz kapitału kulturowego i habitusu Pierre’a Bourdieu. W rozdziale drugim zawarto szczegółowe informacje o zrealizowanym badaniu. W rozdziale trzecim zaprezentowano perspektywę osób badanych w odniesieniu do zagadnienia uczenia się przez całe życie. Zawiera on rekonstrukcję sposobów rozumienia pojęć uczenia się i uczenia się przez całe życie oraz przekonania dotyczące uczenia się i jego uwarunkowań. W rozdziale czwartym przedstawiono sposoby organizacji działań wspierających ideę uczenia się przez całe życie w badanych uczelniach i katalog podejmowanych przez nie przedsięwzięć. Rozdział piąty poświęcono zagadnieniom współpracy podmiotów z poszczególnych miast we wspieraniu uczenia się przez całe życie (przede wszystkim osób dorosłych), omówiono dobre praktyki i kryteria doboru partnerów działań. W rozdziale szóstym nakreślono „mapy uczenia się przez całe życie” dla każdego z miast i opisano lokalne pejzaże LLL.
W rozdziale siódmym przedstawiono analizę występujących wyzwań i problemów związanych z prowadzeniem działań wspierających uczenie się przez całe życie, a rozdział ósmy to podsumowanie wraz z odniesieniem do teorii Bourdieu i Castellsa zaprezentowanych w rozdziale pierwszym. Na końcu monografii znajduje się aneks, w którym umieszczono wyciąg z raportu metodologiczno-technicznego z realizacji badania opracowanego przez jego wykonawcę.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF)
Kształtowanie adekwatnych rozwiązań wspierających polityki publiczne w zakresie uczenia się przez całe życie oraz rozwijania umiejętności wymaga prowadzenia badań i diagnoz. Wiedza na temat sposobów uczenia się osób dorosłych i czynników wpływających na podejmowanie aktywności edukacyjnej po ukończeniu edukacji wstępnej jest istotna dla rozwijania działań służących zwiększaniu spójności społecznej i rozwijaniu gospodarki opartej na wiedzy.
Instytut Badań Edukacyjnych ma wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu badań z obszaru edukacji, uczenia się dorosłych oraz problematyki LLL (lifelong learning). Zrealizowane badanie „Ścieżki edukacyjne uczących się dorosłych w Polsce” podejmuje problematykę edukacji dorosłych w sposób pogłębiony, uwzględniający biograficzne aspekty doświadczeń edukacyjnych osób dorosłych w Polsce. W ten sposób stanowi komplementarne rozszerzenie wiedzy na ten temat w stosunku do badań realizowanych dotychczas.
Koncepcja uczenia się przez całe życie (ang. LLL – lifelong learning) w szerokim ujęciu obejmuje wszystkie etapy edukacji. W prezentowanym badaniu skupiono się natomiast na aktywności edukacyjnej dorosłych rozumianej jako uczenie się osób dorosłych po zakończeniu obowiązkowej nauki szkolnej. Zgodnie z innymi założeniami idei LLL, aktywność edukacyjna dotyczy wszystkich trzech form kształcenia: edukacji formalnej, pozaformalnej i nieformalnego uczenia się. Działania edukacyjne w tym rozumieniu podejmowane są w celu nabywania i doskonalenia wiedzy, umiejętności oraz kompetencji w ramach życia osobistego, zawodowego, społecznego czy obywatelskiego.
Wiedza na temat uwarunkowań podejmowania aktywności w obszarze uczenia się dorosłych przez całe życie może być przydatna dla różnego typu podmiotów i środowisk. Może być użyteczna dla każdego z trzech elementów istotnych dla kształtowania edukacji dorosłych – sfery popytu, podaży oraz regulacyjnej sfery instytucji publicznych. Wiedza ta służyć może efektywniejszemu wdrażaniu i kształtowaniu polityk publicznych oraz aktualizowaniu strategii działania na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym. Może być również przydatna dla pracodawców i instytucji otoczenia biznesu w zakresie szeroko rozumianych procesów rozwoju kadr, dla instytucji szkoleniowych i edukacyjnych w celu kształtowania adekwatnej oferty, czy też dla instytucji rynku pracy
oraz innych podmiotów do przygotowywania rozwiązań służących wspieraniu jednostek w aktywnym uczeniu się.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF)
Celem monografii jest ukazanie rekonstrukcji roli społeczno-zawodowej nauczycieli i nauczycielek w kontekście współczesnych trendów cywilizacyjnych. Te ostatnie określają nowy rodzaj zadań, które powinna realizować szkoła za pośrednictwem swoich kadr, przygotowując uczniów do dorosłego życia w płynnej, zmiennej rzeczywistości.
Nowoczesna edukacja pociąga za sobą konieczność nowego sposobu myślenia, ustalenia nowych zasad i sposobów działania, a co zatem idzie, także nowych umiejętności.
Publikacja powstała jako efekt pracy nad opracowaniem projektów kwalifikacji rynkowych dla nauczycieli. Jej tematem są umiejętności wykorzystywane w pracy nauczycieli opisane w pięciu obszarach: dobrostanu osób uczących się, indywidualizacji procesu uczenia się i wychowania, wsparcia uczenia się i nauczania, wykorzystania nowych technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu, koordynacji pracy osób wspierających rozwój dzieci i młodzieży. Każdy z tych obszarów opisano z różnych perspektyw: pedagogicznej, socjologicznej, filozoficznej, z zakresu zarządzania. Wszystkie jednak mają zbliżoną strukturę.
Pierwszą część każdego rozdziału poświęcono charakterystyce danej umiejętności i jej uwarunkowaniom, przedstawiono dane przybliżające rzeczywistość w polskiej szkole oraz opinie wieloletnich praktyków – autorytetów w dziedzinie edukacji. Druga część zawiera pomysły, inspiracje dotyczące metod, programów, projektów wspierających dany typ umiejętności.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF)
Kwartalnik jest bazą informacji na temat idei uczenia się przez całe życie oraz Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Ma na celu integrację wokół ZSK ekspertów zajmujących się rynkiem pracy i uczeniem się przez całe życie – naukowców, doradców zawodowych, specjalistów od HR oraz nauczycieli.
Kwartalnik ZSK jest z nami już dwa lata. Dziewięć numerów, a w nich 95 artykułów merytorycznych to już spory dorobek. Byliśmy komentowani, chwaleni i być może krytykowani, co pokazuje trudność i nieoczywistość tematów, jakie są poruszane.
Zapraszamy do lektury bieżącego wydania, w którym wróciliśmy do wielowątkowego zagadnienia kwalifikacji rynkowych. Po pierwsze prezentujemy Nowe kwalifikacje w ZSK, włączone do systemu w 2022 roku. Wskazujemy, z jakim wysiłkiem i jakimi korzyściami wiąże się przygotowanie opisu kwalifikacji dla organizacji. Jest o tym mowa w artykule Opis kwalifikacji – między drogą a celem. Podejmując temat opisu kwalifikacji, pokazujemy także Korzyści zwielokrotnione, czyli te, które dotyczą opracowania koncepcji kilku powiązanych ze sobą kwalifikacji. Takie rozwiązania funkcjonują w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, z pożytkiem dla osób uczących się, instytucji certyfikujących i pracodawców. Osobom zainteresowanym szczegółowymi zasadami przygotowania opisu kwalifikacji polecamy podręcznik Jak opisać kwalifikację rynkową. Proponujemy także analizę procesu włączania do ZSK kwalifikacji nadawanych
po ukończeniu studiów podyplomowych.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF, 2 MB)
W Narzędziowniku znajdują się przydatne informacje o tym, jak zorganizować program wsparcia dla osób sprawujących opiekę nad niesamodzielnymi bliskimi. Program polega na organizacji spotkań o różnym charakterze: spotkań grupy wsparcia, spotkań doradczo-rozwojowych oraz szkoleń merytorycznych. Zamieszczone w tej publikacji scenariusze takich spotkań oraz konspekt szkolenia i praktyczne wskazówki można wykorzystać całościowo, modułowo bądź potraktować jako inspirację do stworzenia innego programu.
Materiał ten został opracowany na potrzeby projektu „Opiekuję się – pracuję” i jest wynikiem prac moderatorek grupy wsparcia, doradczyni zawodowej, ekspertki w dziedzinie szkoleń dla osób sprawujących opiekę nad bliskimi, a także zespołu realizującego projekt (firma Projekt 2B, zespół IBE). Dzięki współpracy z tymi osobami oraz dzięki możliwości czerpania z doświadczeń uczestniczek projektu dowiedzieliśmy się, jak wspierać osoby sprawujące opiekę nieformalną i jak odpowiadać na ich potrzeby. Scenariusze oraz konspekt zajęć mogą stać się podstawą realizacji programu wspierającego osoby opiekujące się.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF, 1 MB)
Raport prezentuje możliwości i uwarunkowania cyfrowego poświadczania osiągnięć oraz identyfikujący czynniki determinujące zapotrzebowanie na nie zarówno w przypadku podmiotów instytucjonalnych (firm, uczelni, szkół, instytucji certyfikujących), jak osób pracujących i uczących się. Kontekst jego opracowania wiąże się z podjęciem przez Instytut Badań Edukacyjnych prac nad powstaniem innowacyjnego narzędzia do digitalizacji procesu etapowego gromadzenia i poświadczania osiągnięć, wpisującego się w ideę uczenia się przez całe życie oraz wspierającego rozwój Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji (ZSK).
Publikacja z jednej strony prezentuje wyniki zrealizowanego przez Instytut Badań Edukacyjnych eksploracyjnego badania jakościowego, które pozwoliło na zrozumienia dwóch obszarów w kontekście uczenia się przez całe życie (LLL) – etapowego gromadzenia i poświadczania osiągnięć oraz ich digitalizacji – z drugiej – odwołuje się do publikacji i opracowań poświęconych badanemu problemowi.
Tematyka raportu dotyczy stosunkowo nowego rozwiązania, jakim są cyfrowe poświadczenia w standardzie Open Badges. Potrzeba przybliżenia tego narzędzia i wskazania czynników warunkujących zapotrzebowanie na nie pozostaje w istotnym związku z utrwalaniem się nowych zjawisk edukacyjnych, związanych z procesami uczenia się przez całe życie, realizowanymi coraz częściej w formule cyfrowej. Tym zjawiskom towarzyszy upowszechnianie się nowych rodzajów poświadczeń, obejmujących mniejsze jednostki wiedzy i kompetencji, niż tradycyjne dyplomy czy tytuły zawodowe. Poświadczenia takich mniejszych osiągnięć nazywane są mikropoświadczeniami. Cyfrowy aspekt i forma prezentacji mikropoświadczeń najpowszechniej urzeczywistnia się postaci cyfrowych
odznak tzw. digital badges, wśród których najpopularniejsze są Open Badges.
Cyfrowe odznaki przyjęto kojarzyć z obszarem edukacji pozaformalnej i uczenia się nieformalnego, z osiągnięciami nabywanymi w procesie uczenia się przez całe życie, szczególnie w środowisku pracy zawodowej. Pozwalają ona na pełniejsze przedstawienie nabytej wiedzy umiejętności i doświadczeń danej osoby. Ich cechą charakterystyczną jest możliwość udostępniania w środowisku cyfrowym. Cyfrowe odznaki mogą stać się kluczowymi elementami zmieniających się systemów edukacji, ponieważ sprzyjają modularyzacji i indywidualizacji programów nauczania a także usuwają ograniczenia towarzyszące tradycyjnym formom kształcenia, otwierając nowe ścieżki uczenia się przez całe życie.
Niniejsze opracowanie ma również na celu upowszechnienie wiedzy na temat cyfrowych poświadczeń w standardzie Open Badges oraz wskazanie spodziewanych korzyści płynących z ich zastosowania. Podjęto w nim podjęto próbę wskazania działań, które warto i należy podejmować, aby wdrażać i upowszechniać cyfrowe poświadczenia w standardzie Open Badges. Mogą one bowiem wspierać zarówno instytucje jak osoby pracujące
i uczące się w sprostaniu wyzwaniom, jakie stawia przed nimi epoka cywilizacji cyfrowej.
Pobierz publikację w języku polskim (PDF, 1,15 MB)