Autor: kwalifikacjeibe

Edukacja jest inwestycją decydującą nie tylko o przyszłości jednostki, ale i całego kraju. Łatwiejszy dostęp do kwalifikacji może prowadzić do zmniejszania nierówności w społeczeństwie oraz do zwiększania przewagi konkurencyjnej polskich przedsiębiorstw.

W dobie czwartej rewolucji przemysłowej kluczem do budowania przyszłości społeczeństwa jest umiejętność wspierania jego innowacyjności. Jest ona silnie skorelowana z umiejętnością uczenia się przez całe życie. Jej rozwój należy silnie wspierać, a kiedy potraktujemy to zadanie z należytą mu uwagą, otwiera się morze nowych możliwości.

Zintegrowany System Kwalifikacji a uczenie się przez całe życie 

Poziom innowacyjności wprost proporcjonalnie przekłada się na sytuację ekonomiczną społeczeństwa i państwa. Kiedy spojrzymy na ranking Bloomberga z 2021 r., na podium widzimy kolejno Koreę Południową, Singapur i Szwajcarię. Kluczowym elementem charakteryzującym te trzy wymienione kraje jest spójność rozwiązań systemowych w obszarze edukacji. Zajmująca czołowe miejsce Korea Południowa już w samej konstytucji wyraźnie wskazuje, że to rząd odpowiedzialny jest za promowanie uczenia się przez całe życie, a przyjęta w sierpniu 1999 r. ustawa o całożyciowej edukacji (The Lifelong Education Law) ma za zadanie zapewnić społeczeństwu możliwość ciągłego rozwoju potencjału jednostek i całego społeczeństwa.

Deklarowana misja południowokoreańskiego Ministerstwa Edukacji to kwintesencja idei uczenia się przez całe życie People-centered Education of the Future. Z kolei w Szwajcarii za spójność polityki w obszarze edukacji odpowiada Federalny Departament Spraw Gospodarczych, Edukacji i Badań. Bez współpracy poszczególnych elementów edukacyjnej układanki, działania różnych elementów składowych często są przeciwskuteczne.

Dla budowania jakości potencjału ludzkiego w Polsce kluczowe jest zatem kontynuowanie działań dotyczących m.in. upowszechniania i zwiększania efektywności uczenia się innego niż formalne dla wszystkich grup wiekowych. Strategia na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (perspektywa do 2030 r.) oraz Zintegrowana Strategia Umiejętności 2030 wyraźnie wskazują na potrzebę integrowania krajowego systemu kwalifikacji. Nadzieją na realizację tych dążeń może być Zintegrowany System Kwalifikacji, którego wdrażanie wspiera Instytut Badań Edukacyjnych.

ZSK – nowy rozdział i stare ambicje

Zadania stojące przed projektem Wspieranie funkcjonowania i doskonalenie ZSK na rzecz wykorzystania oferowanych w nim rozwiązań do realizacji celów strategii rozwoju kraju (ZSK 5) koncentrują się na użytkownikach, którzy współtworzą system, a są to m.in. ministerstwa, instytucje certyfikujące, podmioty zewnętrznego zapewniania jakości oraz podmioty opisujące kwalifikacje rynkowe. Ważni są dla nas również użytkownicy, którzy wykorzystują system jako narzędzie wspierające realizację celów gospodarczych, tj. organizacje branżowe, w tym sektorowe rady ds. kompetencji, oraz społecznych, np. poprzez realizację strategicznych celów związanych z rozwojem kraju (np. ministerstwa, organizacje społeczne).

W projekcie, który rozpoczął się 1 stycznia 2021 roku, kontynuujemy opisywanie kwalifikacji rynkowych o kluczowym znaczeniu dla realizacji strategii rozwoju gospodarczo-społecznego Polski. Wspieramy również rozwój sektorów i branż, wspomagając tworzenie kolejnych sektorowych ram kwalifikacji. Chcemy tym samym rozbudzać potencjał, jaki drzemie w idei systemów walidacji efektów uczenia się, w szczególności walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. Zależy nam na tym, aby każdy zyskał poczucie, że w dowolnym momencie swojego życia, kiedy tylko poczuje potrzebę zmiany zawodowej, znajdzie bezpieczną przystań w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji, który pomoże mu uaktualnić posiadane umiejętności lub zdobyć i potwierdzić zupełnie nowe. W szeroko pojętym systemie edukacji powinno być zawsze miejsce dla każdego, kto chce korzystać z jego zasobów.

4 marca 2021 r. Komisja Europejska opublikowała plan, który przewiduje, że do 2030 roku:

• przynajmniej 78 proc. osób w wieku 20–64 lat powinno mieć status zatrudnionych (dla porównania: współczynnik aktywności zawodowej wg BAEL w Polsce wynosi 56,5%, dane wstępne GUS za IV kw. 2020 r.);
• przynajmniej 60 proc. osób dorosłych powinno szkolić się corocznie;
• liczba osób zagrożonych ubóstwem i wykluczeniem społecznym powinna zostać zredukowana o 15 milionów.

Plany Komisji Europejskiej ponownie wskazują na duże znaczenie edukacji i uczenia się przez całe życie. Jednocześnie Komisja stawia ambitne cele przed państwami członkowskimi UE. Naszym celem jest, poprzez wspieranie funkcjonowania ZSK, pomoc w realizacji ambitnych zadań stojących przed Polską.

Autor: Maciej Tauber

Pobierz wszystkie artykuły z Kwartalnika ZSK 1/2021 

Współczesny rynek pracy wymaga od nas nieustannego uczenia się, dostosowywania do jego aktualnych potrzeb, otwartości na zmiany, nowych kompetencji i kwalifikacji. Stawia przed nami również nieoczekiwane wyzwania mogące zachwiać poczuciem bezpieczeństwa, zakłócić stabilizację zawodową. W ostatnim czasie takim testem jest pandemia COVID-19. Dlatego w tym okresie tak ważne okazują się rozwiązania wprowadzane przez Zintegrowany System Kwalifikacji, dające możliwość szybkiego przekwalifikowania się i elastycznego podejścia do zmiany zatrudnienia.

„Sercem” naszego systemu są nadal kwalifikacje rynkowe zgłaszane przez różne podmioty. W pierwszych latach wdrażania ZSK główny wysiłek był skierowany zwłaszcza na pozyskiwanie i włączanie kwalifikacji. Od początku działania systemu było to jedno z najważniejszych zadań. W pierwszym okresie funkcjonowania ZSK (2016–2019) wnioskodawcy głównie skupili się na przygotowywaniu dość wymagających opisów kwalifikacji. Z kolei ministerstwa dopiero wdrażały nowe rozwiązania dotyczące procedowania wniosków. Dlatego w tym okresie kluczowym zadaniem okazało się poznanie zapisów prawa, dokładne opisywanie kwalifikacji rynkowych zgodnie z wymaganiami ustawy oraz na podstawie poprawnej procedury włączania ich do systemu.

Kwalifikacje rynkowe – dlaczego są takie ważne?

Działania dotyczące Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji nieustannie są monitorowane przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE). Jak wynika z przeprowadzonych badań i ewaluacji, średni czas trwania procedury włączania do ZSK kwalifikacji rynkowej obecnie wynosi 290 dni roboczych. Najkrótszy okres rozpatrywania wniosku, liczony od dnia złożenia go za pośrednictwem ZRK do dnia ukazania się obwieszczenia o włączeniu danej kwalifikacji w „Monitorze Polskim”, wynosił 38 dni roboczych, a najdłuższy – 653 dni robocze.

Ze zgromadzonych w IBE informacji wynika, że czas włączania do ZSK blisko połowy kwalifikacji mieści się w przedziale od 38 do 258 dni roboczych. Najdłużej trwają konsultacje oraz posiedzenia zespołu ekspertów. Okres ten wynosi średnio ok. 150 dni roboczych. Z kolei czas liczony od dnia posiedzenia zespołu ekspertów do dnia opublikowania w „Dzienniku Urzędowym” obwieszczenia o włączeniu kwalifikacji rynkowej do ZSK to około 100 dni roboczych.

W ramach prac nad Zintegrowanym Systemem Kwalifikacji przeprowadzono badania ankietowe. Wskazują one, że decyzja o włączeniu kwalifikacji rynkowej do ZSK najczęściej jest motywowana „dostrzeganymi potrzebami rynku pracy” i „wprowadzeniem na rynek kwalifikacji, na którą jest zapotrzebowanie”. Opowiedziało się za nią aż 70% badanych przedstawicieli wnioskodawców. Drugim w kolejności powodem złożenia wniosku było „uzyskanie statusu instytucji certyfikującej dla kwalifikacji”.

W badaniu ankietowym wskazano, że dominującym typem podmiotu, który decyduje się zgłosić kwalifikację rynkową do ZSK, są stowarzyszenia. Stanowią one 33% wszystkich badanych, przy czym 2/3 z  nich miało charakter branżowy. W działania związane z ZSK równie aktywnie angażują się przedsiębiorstwa (20%) oraz fundacje (17%).

100 kwalifikacji rynkowych włączonych do ZSK

Pierwsza kwalifikacja rynkowa włączona do Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji to „Montowania stolarki budowlanej”. Wniosek o włączenie jej do systemu wpłynął 23 sierpnia 2016 roku. Status kwalifikacji funkcjonującej uzyskała w listopadzie 2017 roku.

W ostatnim okresie dynamika wzrostu włączenia kwalifikacji do systemu zwyżkuje. Dlatego jeśli w kolejnych latach zasób kwalifikacji rynkowych w ZSK będzie utrzymywał się na fali, oferta ta może okazać się kluczowa zarówno z punktu widzenia pracodawców, osób planujących dalsze uczenie się poza edukacją formalną, jak i wszystkich interesariuszy systemu. Obecnie, według danych aktualizowanych i monitorowanych przez IBE, do ZSK wprowadzono 111 kwalifikacji (stan na 31 marca). Przyrost liczby kolejnych włączanych kwalifikacji nadal jest wysoki.

Tylko 2021 roku w ZSK pojawiły się:

• trzy kwalifikacje „Zarządzanie cyberbezpieczeństwem” (specjalista, ekspert, menedżer) – wprowadzone przez Ministerstwo Cyfryzacji;
• kwalifikacja „Wdrażanie i koordynowanie procesów biznesowych (Lean Office) – wprowadzona przez Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii;
• kwalifikacja „Wykorzystywanie standardu WCAG (Web Content Accessibility Guidelines) przy tworzeniu i dostosowywaniu stron internetowych” – wprowadzona przez Ministerstwo Cyfryzacji.

W ramach działań przeprowadzono kompleksowy monitoring, którego finalizacją okazał się pogłębiony „Raport z ewaluacji wybranych elementów ZSK”. Publikację przygotował zespół pod kierownictwem:  Elżbiety Lechowicz, Stanisława Sławińskiego oraz Gabrieli Ziewiec-Skokowskiej. Badania wskazują, że w pierwszym okresie wdrażania systemu do ZSK najwięcej kwalifikacji włączono z 3 lub 5 poziomem PRK, nieznacznie mniej kwalifikacji ma 4 poziom PRK. Warto odnotować, że w systemie nie pojawiła się żadna kwalifikacja rynkowa z 8 poziomem PRK.

Ponadto, jak wskazano w raporcie, ponad połowa kwalifikacji jest skierowana do osób z doświadczeniem w danej dziedzinie bez formalnie potwierdzonych kompetencji. Mowa tutaj o kwalifikacjach: „Projektowanie grafiki komputerowej” czy „Wspomaganie obsługi procesów kadrowych”. Z kolei jedna trzecia kwalifikacji jest dostępna dla osób bez doświadczenia w danej dziedzinie, w tym uczniów (np. „Montowanie stolarki budowlanej”, „Prowadzenie obsługi biura”).

W raporcie wyróżniono również grupę kwalifikacji o charakterze specjalizacji zawodowej, które są skierowane do osób z kwalifikacją pełną co najmniej 6 poziomu PRK oraz doświadczeniem w danej dziedzinie, np. „Prowadzenie bilansowania kompetencji”, „Pilotowanie imprez turystycznych typu incentive”.

Warto odnotować, że sporym sukcesem w Instytucie Badań Edukacyjnych cieszą się seminaria ewaluacyjne dot. ZSK. Cotygodniowe spotkania mają dużą frekwencję pracowników. Służą one wymianie doświadczeń, pogłębionej analizie wdrażania systemu oraz formułowaniu rekomendacji dotyczących doskonalenia funkcjonujących przepisów.

Kompleksowe działania Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, dotyczące włączania kolejnych kwalifikacji rynkowych, pozwalają z optymizmem patrzeć w przyszłość.

Autor: Ireneusz Baranowski

Pobierz wszystkie artykuły z Kwartalnika ZSK 1/2021 

Bibliografia

Lechowicz, E., Sławiński, S., Ziewiec-Skokowska, G. (2020). Raport z ewaluacji wybranych elementów ZSK. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Ziewiec-Skokowska, G. (2020). Wdrażanie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji jako instrumentu polityki państwa sprzyjającego uczeniu się przez całe życie (2016 – 2020). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

Komunikat z badania „Włączanie Kwalifikacji Rynkowych do ZSK ‒ charakterystyka podmiotów wnioskujących oraz kwalifikacji” (2020). Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych.

„Monitor Polski”. Dziennik Urzędowy Rzeczypospolitej Polskiej.