AlojzyŚwiderek, dyrektor Akademii Polskiej Siatkówki PZPS, mistrz olimpijski z Monachium przedstawia jakie wyzwania w obszarze kompetencji trenerów i instruktorów ma branża sportowa oraz w jaki sposób dobry trener zdobywa swoje kompetencje.
Dlaczego ustawa o ZSK jest tak ważna dla sektora sportu? Jak uporządkować kwalifikacje trenera i instruktora? Jak dobrze opisać kwalifikację, włączyć ją do systemu oraz zostać instytucją certyfikującą? O swoich doświadczeniach oraz dobrych praktykach opowiedział podczas Kongresu Zawodów, Kwalifikacji i Umiejętności dr Piotr Kunysz.
Od kilku a w zasadzie od kilkunastu już lat (od 2010 roku) w Polsce można w ciągu jednego dnia zostać instruktorem pływania, jazdy konnej i snowboardu. Samo to może nie byłoby problemem, bo w końcu to klient weryfikuje poziom przygotowania instruktora czy trenera, ale kiedy Ci wyszkoleni na jednodniowych kursach instruktorzy snowboardu zaczęli wyjeżdżać na stoki Europ, zaczęło być „różnie” i pojawiły się problemy. We Francji, Włoszech, Austrii lokalne szkoły oraz służby (np. Policja) zaczęły kontrolować polskich instruktorów prowadzących zajęcie. Jako prezes Stowarzyszenia Instruktorów i Trenerów Snowboardu dostałem pismo z Włoch, z informacją i prośbą o wyjaśnienia – napisane w nim było, że skontrolowano 15 polskich instruktorów snowboardu i … każdy z nich miał legitymację instruktorską, ale każdy inną. Tłumaczyli się też różnie – jeden szkolił się przez tydzień, inny trzy tygodnie. I padło pytanie Włochów: o co tu chodzi? Nie jesteśmy w stanie porównać umiejętności instruktorów ani stwierdzić, czy potrafią np. właściwie zadbać o bezpieczeństwo na naszych stokach, z związku z tym nie dajemy zgody na nauczanie na naszych stokach.
Uznaliśmy wtedy, że musimy z tym zrobić porządek. I w tym momencie pojawił się Zintegrowany System Kwalifikacji. Mocno włączyliśmy się w prace nad tym systemem, bo uznaliśmy, że jeśli postaramy się o standardy i opiszemy kwalifikacje, to bardzo nam to pomoże. Instruktor będzie miał certyfikat na odpowiednim poziomie i nikt za granicą nie powie, że nie wie, co to jest, zwłaszcza, że PRK jest ściśle powiązane z EQF (Europejska Rama Kwalifikacji).
CZY WIESZ, ŻE …
Oprócz snowboardu reprezentuję także Polski Związek Kiteboardingu, który był jeszcze szybszy w tym maratonie i jako pierwszy włączył kwalifikację z tego sektora. Dlaczego? Bo kitesurfing to bardzo szybko rozwijająca się dyscyplina sportu. Jest to sport łatwy i bezpieczny, a poza tym w Polsce mamy dobre warunki do jego uprawiania. Dlatego kitesurfing zaczął bardzo szybko dbać o swoje interesy, chcąc uniknąć problemów podobnych do snowboardu.
Obecnie w snowboardziemamy już 5 a w kitesurfingu 3 kwalifikacje włączone i funkcjonujące. Używamy tam sformułowań „trener”, „asystent trenera” oraz „instruktor” i „asystent instruktora”, żeby rozdzielić kwalifikacje z zakresu sportu (zwłaszcza sportu wyczynowego) od rekreacji (nauka i doskonalenie na poziomie podstawowym). Dzięki temu zostało to uporządkowane.
Ma być JAKOŚĆ, a nie JAKOŚ
Siadając w 2016 roku do pracy nad kwalifikacjami, mieliśmy określony plan. Trochę to trwało, bo pierwsza walidacja w snowboardzie odbyła się dopiero w październiku 2023 roku. To siedem lat pracy! Czasem traciliśmy cierpliwość, chociaż nie wszystko od nas zależało, np. często zmieniał się minister sportu i trzeba było wszystko zaczynać od początku. Jednak z perspektywy czasu nie żałuję, że tak długo to trwało. Mieliśmy czas, żeby o wszystkim porozmawiać, wszystko przedyskutować, zastanowić się, zobaczyć co i jak robią inni, wymienić się doświadczeniami na niezliczonych spotkaniach i powoli budować jakość. Na każdym etapie pracy współpracowaliśmy z IBE. To był czas, wsłuchiwania się w głosy środowiska, fachowców i zadbać o wszystko. A żeby zostać instytucją certyfikującą, potrzeba było naprawdę bardzo dużo pracy.
Korzystając z rozpoczęcia pracy nad ZSK, całkiem przebudowaliśmy system szkolenia w snowboardzie, który do tej pory funkcjonował. Żeby zostać instruktorem, kiedyś wystarczyły trzy tygodnie, teraz trzeba na to poświęcić pięć tygodni. Nie jest to sztucznie wydłużony czas. Tyle potrzeba, żeby zrealizować materiały i osiągnąć te efekty kształcenia, które są zgodne z kwalifikacjami a te z kolei zgodne ze standardami europesjkimi.
W czasie pracy nad opisywaniem kwalifikacji nauczyliśmy się, że błędy popełnione na etapie pisania koncepcji rodzą określone konsekwencje na późniejszych etapach, np. podczas walidacji. Mam świadomość, że wszyscy, którzy chcą zgłosić kwalifikację, chcieliby szybko ją opisać i szybko zgłosić, żeby zaczęła jak najszybciej funkcjonować, a ludzie zdobywaIi certyfikaty. Przestrzegam jednak przed pośpiechem, bo szybko można się „wywrócić”. Dobrze jest czasem cofnąć się dwa kroki i sprawdzić odpowiednie zapisy.
Warto korzystać ze sprawdzonych narzędzi
Podczas przygotowania opisu kwalifikacji i pisania wniosku warto korzystać z pomocnych narzędzi. Zgłaszając kwalifikacje do systemu, zastanawialiśmy się, jak możemy wykorzystać narzędzia, które już mieliśmy – udało się więc zaadoptować do walidacji wiedzy, egzaminy teoretyczne, które są w 100% zgodne z efektami kształcenia. Mamy 70 kryteriów weryfikacji i do nich powstało prawie 400 pytań. Nie ma szans, żeby ktoś się prześlizgnął, żeby dany efekt nie został sprawdzony.
Od lat organizowaliśmy również Mistrzostwa Polski Instruktorów snowboardu, które były i są jednocześnie Egzaminem Centralnym dla instruktorów. Jest to dwudniowa impreza, podczas której instruktorzy zaliczają różne części składowe. Teraz wykorzystujemy praktycznie gotowe, sprawdzone narzędzie, również od strony administracyjnej i technicznej.
Kolejne narzędzie wykorzystujemy do walidacji metodą analizy dokumentów. Stworzyliśmy kilka lat temu „Indeks szkoleń i praktyk” dla kandydatów, którzy chcą przystąpić do walidacji. Wystarczy, żeby kandydat pokazał ten indeks, a My już wiemy, co zrobił, kiedy, ile godzin to trwało i jakie efekty osiągnął.
Wiemy, że wielu instruktorów narciarstwa i snowboardu wyjeżdża do pracy za granicę, dlatego certyfikaty wydajemy od razu również w języku angielskim, wraz z wymaganym suplementem.
Współpracujmy!
Na koniec chciałbym podkreślić, że bardzo ważna jest współpraca między podmiotami. W pierwszych latach narciarze pracowali osobno, snowboardziści osobno, żeglarze osobno. A potem się okazywało, że niektóre zapisy we wnioskach są wspólne dla tych wszystkich dyscyplin. Dlatego zachęcam do współpracy, wymiany, dzielenia się doświadczeniami. Bardzo ważna jest też współpraca z instytucjami wspierającymi. Powiem wprost – gdyby nie IBE, oczywiście napisalibyśmy wniosek, ale ile więcej trzeba by było potu wylać, tego nie wiem… Podobnie ważna jest współpraca z ministrem właściwym oraz PZZJ. Dowody tej „ważności” mogę przytaczać i przytaczać – jak dobrze, że przedstawiciele PZZJ przyjechali na naszą pierwszą walidację! Dzięki temu można było od razu niektóre sprawy przedyskutować, omówić, uzgodnić wspólne stanowisko, nie czekając na kontrole.
Powyższy tekst jest skrótem wystąpienia Piotra Kunysza podczas Kongresu Zawodów, Kwalifikacji i Umiejętności organizowanego przez Ministerstwo Nauki i Edukacji w Krakowie 22.11.2023.
Jedną z sektorowych ram kwalifikacji dostępnych w ZSK jest Sektorowa Rama Kwalifikacji w Sporcie (SRKS). Znajdziemy w niej opis kompetencji kadr sportowych, tj. trenerów, instruktorów, animatorów i innych osób zaangażowanych w przygotowanie do realizacji zajęć sportowych lub procesu treningowego w sporcie.
W SRKS w sposób przejrzysty i uporządkowany opisano kompetencje dla trenerów oraz instruktorów. Ponieważ SRKS jest branżową interpretacją Polskiej Ramy Kwalifikacji (PRK), czyli narzędzia, które na 8 poziomach porządkuje wszystkie kwalifikacje istniejące w Polsce, zdobyte w różny sposób i w różnych miejscach, umożliwia także porównywanie między sobą kwalifikacji trenerskich w kraju i za granicą. Ułatwia uznanie kompetencji zdobytych w wyniku uczenia się nieformalnego i pozaformalnego.
W Sektorowej Ramie Kwalifikacji w Sporcie opisano kwalifikacje z 6 poziomów SRK (od 2 do 7 włącznie), uznane za specyficzne dla sektora sportu. SRKS pomaga w ocenie przygotowania i umiejętności, co ułatwia zaplanowanie ścieżki kariery w branży sportowej. Pozwala określić wymagania wobec asystentów, instruktorów i trenerów w różnych dyscyplinach sportu na każdym z poziomów w taki sposób, aby były zrozumiałe dla branży.
Sektorowa Rama Kwalifikacji w Sporcie powstała w 2015 r., czyli jeszcze przed wejściem w życie ustawy o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (ZSK). Głównymi motywami jej opracowania były:
MOTYW 1
Potrzeba udoskonalenia systemu kształcenia i szkolenia zawodowego kadr sportu w Polsce (w związku z deregulacją zawodów z tego obszaru).
MOTYW 2
Konieczność integracji efektów uczenia się pozyskiwanych w różny sposób (w wyniku kształcenia formalnego i pozaformalnego oraz nieformalnego uczenia się.
MOTYW 3
Chęć stworzenia możliwości porównywania kwalifikacji uzyskanych w Polsce z kwalifikacjami nabytymi w ramach systemów kwalifikacji obowiązujących w innych krajach.
CZY WIESZ, ŻE …
Sektorowe ramy kwalifikacji mają pomóc w zidentyfikowaniu oraz uzupełnieniu luk kompetencyjnych w danym sektorze. Są to narzędzia przedstawiające kompetencje charakterystyczne dla danego sektora i mające ułatwiać odniesienie charakterystycznych dla niego kwalifikacji do poszczególnych poziomów Polskiej Ramy Kwalifikacji. Opisy kompetencji zamieszczone w ramach mogą służyć do porównywania kwalifikacji, formułowania kryteriów przy zamawianiu usług lub podczas opracowywania wymagań na potrzeby rekrutacji pracowników, projektowania ścieżek kariery i awansu zawodowego. Mogą też być przydatne dla osób zatrudnionych w sektorze, wspierając ich w bardziej świadomym rozwoju ich karier zawodowych. Korzystać z nich mogą także instytucje edukacyjne i szkoleniowe, przygotowujące programy kształcenia.
Zintegrowany System Kwalifikacji zapewnia możliwość rozwijania zapisów Polskiej Ramy Kwalifikacji w taki sposób, aby uwzględniały specyfikę danej branży. Służą do tego właśnie sektorowe ramy kwalifikacji (SRK), które stanowią uszczegółowienie Polskiej Ramy Kwalifikacji. Ponieważ ZSK nie może funkcjonować w oderwaniu od realiów rynkowych, do prac nad ramami zapraszane są organizacje branżowe i eksperci merytoryczni z poszczególnych sektorów gospodarki. Ramy sektorowe są tworzone przez branżę dla branży.
Dotychczasowa działalność ZSK w branży sportowej, w tym opracowanie SRKS, pozwoliła na włączenie do Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji szeregu kwalifikacji rynkowych.
INSTYTUT BADAŃ EDUKACYJNYCH
Instytut Badań Edukacyjnych wspiera branżę w pracach nad tworzeniem oraz aktualizacją sektorowych ram kwalifikacji. Do tej pory, przy ścisłej współpracy z ekspertami z branży, IBE opracowało 21 sektorowych ram kwalifikacji. Wszelkie osoby zainteresowane tematyką SRK zachęcamy do kontaktu pod mailem: srk@ibe.edu.pl.
Dotychczasowa działalność ZSK w branży sportowej, w tym opracowanie Sektorowej Ramy Kwalifikacji w Sporcie, pozwoliły na opracowanie i włączenie do Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji kwalifikacji wolnorynkowych związanych z następującymi dyscyplinami sportowymi:
Instytut Badań Edukacyjnych wspiera branżę w pracach nad tworzeniem oraz aktualizacją sektorowych ram kwalifikacji. Do tej pory, przy ścisłej współpracy z ekspertami z branży, IBE opracowało 21 sektorowych ram kwalifikacji. Wszelkie osoby zainteresowane tematyką SRK zachęcamy do kontaktu pod mailem: srk@ibe.edu.pl.
Osoba posiadająca kwalifikację rynkową „Prowadzenie mediacji w oświacie” jest przygotowana do samodzielnego planowania i prowadzenia pełnego procesu mediacji w oświacie, tj. mediacji rówieśniczych, szkolnych i oświatowych oraz do prowadzenia klubów mediatorów rówieśniczych. Diagnozuje sytuację konfliktową, omawia ją i wspiera strony w poszukiwaniu rozwiązań sprzyjających pojednaniu się. Komunikuje się ze stronami, z uwzględnieniem ich potrzeb i emocji. Przygotowuje uczniów, rodziców i nauczycieli do rozumienia i tworzenia relacji opartych na porozumieniu, akceptacji i szacunku. Zapewnia dostępność dla wszystkich członków społeczności szkolnej, w tym, w razie potrzeby, zapewnia wsparcie specjalistów stosownie do zróżnicowanych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych uczniów i ich rodziców. Wyjaśnia i uzasadnia różnice w mediacjach rówieśniczych, szkolnych i oświatowych. Wspiera członków danej społeczności (np. grupy, klasy, szkoły) w budowaniu pozytywnego klimatu opartego na wzajemnej akceptacji i współpracy.
Jakie były przesłanki do powstania opisu tej kwalifikacji rynkowej? Oświata powinna mieć możliwość korzystania, z prowadzonej przez bezstronnego mediatora, skutecznej, taniej i łatwej metody rozwiązywania sporów. Powinna ona traktować podmiotowo każdą ze stron oraz dawać możliwość wpływania na wynik mediacji.
Praca nad opisem kwalifikacji realizowana była przez kilkuosobowy zespół członków Podkarpackiego Centrum Mediacji współpracujący z przedstawicielami Kuratorium Oświaty w Rzeszowie przy wsparciu regionalnych liderów z woj. podkarpackiego z Instytutu Badań Edukacyjnych.
Opis kwalifikacji „Prowadzenie mediacji w oświacie” wpisuje się w ciąg zdarzeń mających na celu wprowadzić mediacje do szkół, jednych z ostatnich instytucji życia publicznego, w której metoda polubownego rozwiązywania sporów nie została usankcjonowana prawnie – mówi Wiesław Pałka, Prezes Podkarpackiego Centrum Mediacji. I jak dodaje: – Niezwykle cieszymy się, że nasze cele zostały zrealizowane, a podejmowany przez wiele osób wysiłek zakończył się sukcesem, bo drzwi na mediacje szkolne i rówieśnicze w polskich szkołach zostały w pełni otwarte.
Specyfika sektora komunikacji marketingowej polega m.in. na tym, że kładzie się mniejszy nacisk na uzyskane przez pracowników wykształcenie i ukończenie przez nich edukacji formalnej, a jednocześnie uwzględnia się w rozwoju ich kompetencji udział edukacji pozaformalnej.
Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Komunikacji Marketingowej (SRK KM) pomoże w:
diagnozowaniu potrzeb szkoleniowych;
adekwatnym doborze form rozwoju kompetencji;
projektowaniu programów szkoleniowych;
określaniu celów szkolenia za pomocą efektów uczenia się;
porównywaniu poszczególnych kursów i szkoleń oraz przeprowadzaniu ich ewaluacji.
Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Komunikacji Marketingowej może być:
źródłem informacji o wymaganych kwalifikacjach w sektorze;
przydatnym narzędziem do tworzenia programów edukacyjnych;
pomocą w budowaniu i rozwoju zespołu, określeniu luk kompetencyjnych i potencjału pracowników;
narzędziem ułatwiającym przeprowadzenie oceny pracowników i sporządzenie opisu stanowiska pracy.
Komunikacja marketingowa obejmuje bardzo szeroki zakres usług, które funkcjonują w szybko zmieniającej się rzeczywistości i często się nawzajem przenikają. Podstawowym warunkiem rozwoju branży jest dostosowywanie kompetencji pracowników do wymagań otoczenia rynkowego. Od pracowników wymaga się nieustannego uzupełniania swojej wiedzy i rozwoju umiejętności. Uzyskanie wykształcenia kierunkowego przestało być wystarczające, dlatego ważne jest promowanie idei uczenia się przez całe życie wśród pracowników sektora.
Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Komunikacji Marketingowej może być źródłem informacji o wymaganych kwalifikacjach w sektorze i przydatnym narzędziem do tworzenia programów edukacyjnych. Może również pomoc pracodawcom w budowaniu i rozwoju zespołu, określeniu luk kompetencyjnych i potencjału pracowników. Będzie też narzędziem ułatwiającym przeprowadzenie oceny pracowników i sporządzenie opisu stanowiska pracy.
„..Dążenie do dobrych standardów w sporcie przynosi niesamowite korzyści..” Maciej Tauber, Lider projektu ZSK6 na zakończenie konferencji poświęconej profesjonalnym kompetencjom w sporcie, organizowanej przez Ministerstwo Sportu i Turystyki oraz Radę do spraw Kształcenia i Doskonalenia Kadr Kultury Fizycznej przy Ministrze Sportu i Turystyki.
Przypominamy artykuł o Sektorowej Ramie Kwalifikacji w Sporcie oraz o kwalifikacjach rynkowych związanych ze sportem:
Ekspertyza „Możliwość uzyskiwania kwalifikacji cząstkowych przez osoby z niepełnosprawnościami” poświęcona jest analizie zestawów efektów uczenia się, dotyczących wiedzy i umiejętności praktycznych, które posłużyły do sformułowania przykładowych dostosowań etapów walidacji dla osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi, wzroku, słuchu i ruchu. Przedstawiono: obowiązujące w Polsce regulacje prawne związane z dostępnością oraz zakazem dyskryminacji i nierównego traktowania ze względu na niepełnosprawność, charakterystyki wybranych niepełnosprawności oraz przykładowe propozycje zapewnienia dostępności wraz z dobrymi praktykami w tym zakresie.
Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) zapewnia nie tylko jakość nadawanych kwalifikacji, ale także możliwość uznawania efektów uczenia się uzyskanych w edukacji pozaformalnej i poprzez uczenie się nieformalne oraz możliwość etapowego gromadzenia osiągnięć i ich uznawania. Jest to szczególnie istotne w przypadku osób z niepełnosprawnościami, ponieważ eliminuje konieczność nauki w szkole lub na uczelni. W szybko zmieniających się warunkach gospodarczych trwa proces opisywania i włączania do ZSK coraz to nowych kwalifikacji, które są bezpośrednio powiązane z potrzebami rynku pracy w Polsce.
Oprócz snowboardu reprezentuję także Polski Związek Kiteboardingu, który był jeszcze szybszy w tym maratonie i jako pierwszy włączył kwalifikację z tego sektora. Dlaczego? Bo kitesurfing to bardzo szybko rozwijająca się dyscyplina sportu. Jest to sport łatwy i bezpieczny, a poza tym w Polsce mamy dobre warunki do jego uprawiania. Dlatego kitesurfing zaczął bardzo szybko dbać o swoje interesy, chcąc uniknąć problemów podobnych do snowboardu. 
