Poradnik prowadzi przez proces opisywania kwalifikacji w taki sposób, aby ostateczny opis spełniał wymogi ZSK, był przejrzysty i użyteczny zarówno dla osób ubiegających się o kwalifikację, jak i pracodawców. Szczególnie mocno została zaakcentowana problematyka opisu efektów uczenia się, które są jednym z najważniejszych komponentów każdej kwalifikacji. Efekty uczenia się są również kluczowe z punktu widzenia programów edukacyjnych, stanowią także podstawę dla narzędzi walidacji i egzaminowania.
Publikacja zawiera cenne uwagi dotyczące przypisywania poziomu Polskiej Ramy Kwalifikacji do kwalifikacji. Zostały w niej także omówione różnice pomiędzy programem studiów podyplomowych a opisem kwalifikacji nadawanej po ich ukończeniu.
Poradnik jest przeznaczony dla ekspertów merytorycznych z danego obszaru, którzy chcą opisać jedną z wymienionych kwalifikacji cząstkowych i szukają informacji, jak zrobić to zgodnie z obowiązującymi przepisami o ZSK.
W kolejnym numerze Kwartalnika ZSK skupiamy się na dwóch sektorach: energetycznym i kosmicznym. Oba otwierają przed nami ogromne możliwości, ale wymagają nowych kompetencji, świeżego spojrzenia i gotowości do współpracy.
Energetyka – kompetencje na miarę transformacji
Zmiany w polskiej energetyce wymagają dobrze przygotowanych kadr, gotowych do sprostania wymaganiom tego dynamicznie rozwijającego się sektora. Dlatego w pierwszej części bieżącego numeru Kwartalnika ZSK przyglądamy się kompetencjom w sektorze z perspektywy prac nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki (SRK EN), zwłaszcza kwestiom dotyczących bezpieczeństwa, zrównoważonego rozwoju i tzw. zielonych kompetencji. Publikujemy artykuły i wypowiedzi w formie wywiadów ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN.
Polska w kosmosie – rosnący potencjał
Druga część numeru przenosi nas w kosmos – dosłownie i w przenośni. Dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego (raport „Gospodarka kosmiczna”) pokazują, że w sektorze kosmicznym działa już 300–400 firm i instytucji badawczo-naukowych, zatrudniających ponad 12 tys. osób. Polskie technologie latają na orbitę, a potencjał branży będzie rósł wraz z rozwojem międzynarodowej współpracy.
Opublikowane w Kwartalniku artykuły i wywiady to wyjątkowa okazja, by spojrzeć na polski sektor kosmiczny nie tylko z perspektywy technologii, lecz także edukacji, kultury i praktycznych zastosowań. Oczywiście sporo miejsca poświęcamy wymaganym kompetencjom i specyfice zatrudnienia w tym sektorze.
Dni ZSK
W numerze znajdą Państwo również podsumowanie Dni ZSK – inicjatywy, dzięki której nasi interesariusze mogą jeszcze aktywniej włączyć się w budowanie i upowszechnianie Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Już teraz zapraszamy do włączenia się w kontynuację tego wydarzenia wiosną 2026 roku.
Zapraszamy do współpracy
Kwartalnik ZSK, zgodnie z filozofią “branża dla branży”, powstaje dzięki zaangażowaniu ekspertów, praktyków i pasjonatów, którzy chcą dzielić się wiedzą i doświadczeniem. Zachęcamy do zgłaszania tematów i tekstów do kolejnych numerów – razem możemy jeszcze lepiej wspierać rozwój kwalifikacji w Polsce.
Redakcja kwartalnika
Redaktor prowadząca: Urszula Szulc
Redaktor merytoryczny: Maciej Tauber
Redakcja językowa: Anna Herzog-Grzybowska
Projekt graficzny i skład: Marek Demko
Zdjęcia: Shutterstock oraz materiały IBE PIB
Projekt okładki: Anna Nowak
Kwartalnik ZSK jest wydawany przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy w ramach projektu „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK6)” (FERS.01.08-IP.05-0001/23) współfinansowanego przez Unię Europejską ze środków Funduszu Europejskiego dla Rozwoju Społecznego.
Wpływ transformacji energetycznej na kwalifikacje zawodowe w sektorze ciepłownictwa
Dotychczasowy model polskiego ciepłownictwa opartego na węglu traci na znaczeniu. W obliczu zmian związanych z transformacją energetyczną wzrasta zapotrzebowanie na nowe kwalifikacje i umiejętności.
Transformacja energetyczna w ciepłownictwie
Polskie ciepłownictwo oparte jest w dużej mierze na paliwach kopalnych. Główny cel transformacji energetycznej to przede wszystkim dekarbonizacja poprzez zwiększenie udziału odnawialnych źródeł energii z wykorzystaniem pomp ciepła, biomasy oraz ciepła odpadowego. Szczegółowo opisuje to „Strategia transformacji ciepłownictwa do 2040 roku”, a na poziomie unijnym Dyrektywa 2023/1791 (EED) zaostrzająca kryteria dla efektywnych systemów ciepłowniczych i chłodniczych (EDHC), która zakłada, że od 2050 r. systemy te będą musiały korzystać wyłącznie z energii odnawialnej lub ciepła odpadowego (Ciepło przyszłości – tanio, czysto, bezpiecznie).
Wdrażanie dyrektyw unijnych w polskich przedsiębiorstwach oraz rosnące koszty uprawnień do emisji dwutlenku węgla (ETS) tworzą silną presję ekonomiczną. Koszt dekarbonizacji sektora ciepłownictwa w Polsce szacowany jest na 299–466 mld zł do 2050 r., a całkowity koszt dekarbonizacji całej gospodarki do 2040 r. może sięgnąć około 1,6 bln zł (Transformacja sektora elektroenergetycznego w Polsce). Nadchodzące zmiany i duże inwestycje będą wymagały znacznych przekształceń w sektorze pracowniczym.
Kierunki zmian
Kluczowym elementem strategii polskiego ciepłownictwa jest przejście na odnawialne źródła energii (OZE) oraz wykorzystanie ciepła odpadowego. Wśród preferowanych technologii wymienia się: pompy ciepła, kolektory słoneczne, źródła geotermalne, biomasę oraz kotły elektrodowe zasilane energią elektryczną pochodzącą z OZE (Udział OZE w ciepłownictwie rośnie). Często przywoływana jest technologia Power to Heat oraz integracja sektorów elektroenergetyki i ciepłownictwa. Rozważa się również możliwości zdecentralizowania sieci ciepłowniczych i przejścia na układy rozproszone, w których główną rolę odgrywałyby systemy grzewcze zamieniające energię elektryczną w ciepło w miejscu jego użytkowania za pomocą grzejników elektrycznych czy też kotłów elektrodowych (Transformacja ciepłownictwa 2030). Wykorzystanie grzejników elektrycznych obarczone jest dużo mniejszymi stratami związanymi z przesyłem ciepła i stanowi ciekawą alternatywę dla układów scentralizowanych.
Wprowadzenie wielu nowych technologii i źródeł ciepła do klasycznego systemu ciepłowniczego wpływa znacząco na jego złożoność. Specjalista z branży ciepłowniczej będzie więc musiał wiedzieć, jak różne nośniki energii wpływają na pracę sieci ciepłowniczej i jak w związku z tym można zarządzać magazynami energii elektrycznej i ciepła, tak aby stworzyć stabilny i efektywny system ciepłowniczy.
Transformacja energetyczna oznacza również wprowadzanie nowoczesnych narzędzi informatycznych i teletechnicznych do nadzoru, sterowania i monitorowania pracy systemu ciepłowniczego, co umożliwia precyzyjną analizę parametrów, szybkie lokalizowanie awarii oraz optymalizację zużycia energii. Standardem staje się wykorzystanie analizy danych, sztucznej inteligencji oraz inteligentnych liczników do prognozowania zapotrzebowani na ciepło oraz redukcji strat.
W przypadku dużych systemów ciepłowniczych dopuszcza się wykorzystanie gazu ziemnego jako paliwa przejściowego. Jego rola będzie jednak malała na rzecz biometanu i zielonego wodoru.
Ewolucja kwalifikacji zawodowych
Transformacja energetyczna wymusza zatem na pracownikach sektora ciepłowniczego ciągłe zdobywanie nowych umiejętności, a także tworzy zapotrzebowanie na zupełnie nowe specjalizacje.
Podstawowe dla pracowników branży ciepłowniczej uprawnienia SEP (Stowarzyszenie Elektryków Polskich) pozostają nadal kluczowe, ale rozszerza się zakres ich zastosowania.
Przykładowo specjaliści z zakresu pomp ciepła będą musieli posiadać co najmniej podstawową wiedzę z zakresu elektryki i hydrauliki, co w przypadku kotłów gazowych w zasadzie nie było potrzebne. Dodatkowo będą musieli znać zasady działania, doboru parametrów, diagnostyki i serwisowania pomp ciepła oraz posiadać certyfikat F-Gaz. W przypadku wykorzystania wód geotermalnych mogą potrzebować geologicznych uprawnień branżowych. Stworzenie efektywnego systemu opartego na pompach ciepła będzie wymagało ich współdziałania z magazynami ciepła, systemami fotowoltaicznymi czy też kotłami elektrodowymi.
Równocześnie wzrasta znaczenie zawodów związanych z cyfryzacją i automatyzacją, w tym analityków danych oraz specjalistów z zakresu bezpieczeństwa. W obliczu rosnących zagrożeń kluczowa będzie również ochrona systemów automatyki przemysłowej, szyfrowanie danych oraz wykrywanie zagrożeń i reagowanie na incydenty.
Zacierają się również granice pomiędzy poszczególnymi zawodami. Tak więc instalator pomp ciepła będzie musiał posiadać wiedzę z hydrauliki i elektryczności, a analityk danych oprócz wiedzy z zakresu funkcjonowania systemów IT powinien znać podstawy termodynamiki.
Automatyzacja z jednej strony będzie prowadziła do zmniejszenia zapotrzebowania na pracowników w zawodach tradycyjnych, równocześnie generując nowe role zawodowe i specjalizacje. Wśród nich można wymienić doradców energetycznych, menadżerów projektów OZE, specjalistów ds. integracji systemów czy też ekspertów ds. paliw przyszłości.
Rekomendacje zmian
Przeprowadzenie skutecznej transformacji energetycznej w ciepłownictwie będzie wymagało skoordynowanych działań na wielu poziomach, poczynając od wsparcia pracowników po zmiany w systemie edukacji. W tym celu należy promować na każdym etapie kształcenia powstawanie interdyscyplinarnych kierunków łączących inżynierię elektryczną, mechaniczną, informatykę i zarządzanie energią. Istotne jest również rozwijanie praktycznych programów szkoleniowych w zakresie instalacji, obsługi i serwisowania nowoczesnych technologii OZE, systemów cyfrowych i rozwiązań z zakresu bezpieczeństwa. Zmiany w zakresie nowych technologii są na tyle dynamiczne, że należy wspierać idee uczenia się przez całe życie, zapewniając równocześnie łatwą dostępność i elastyczność formy kształcenia.
Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:
Rozwój zielonych kompetencji niezbędnych do wdrażania technologii niskoemisyjnych, poprawa efektywności energetycznej, promowanie gospodarki o obiegu zamkniętym oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii – wszystko to znalazło swoje odzwierciedlenie w zaktualizowanej SRK EN. Identyfikacja tych kluczowych obszarów wpisuje się w szereg wyzwań związanych z zieloną transformacją klimatyczno-gospodarczą, która wpłynie na zmiany w systemie edukacji i na rynku pracy w Polsce.
W kontekście energetyki oznacza to przejście z modelu opartego na paliwach kopalnych do systemu opartego w dużej mierze na odnawialnych źródłach energii (OZE), efektywności energetycznej i odpowiedzialnym zarządzaniu zasobami naturalnymi. Dla skutecznego przebiegu tego procesu potrzebne są odpowiednio przygotowane kadry. Tu z pomocą przychodzi Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Energetyki (SRKE), a zwłaszcza jej wyznacznik VI: Zrównoważony rozwój.
Kompetencje jako fundament transformacji
SRKE dostarcza szczegółowy opis efektów uczenia się pogrupowanych według poziomów kwalifikacji od 3 do 8. Wyznacznik VI obejmuje wiedzę i umiejętności związane z:
efektywnością energetyczną,
regulacjami środowiskowymi,
redukcją emisji i odzyskiwaniem energii,
gospodarowaniem zasobami naturalnymi,
wpływem energetyki na ekosystemy,
technologiami minimalizującymi wpływ procesów energetycznych na środowisko,
oceną cyklu życia urządzeń energetycznych i ich wpływu na środowisko naturalne.
Kompetencje te przekładają się na konkretne działania operacyjne i strategiczne. Przykładowo, kompetencja „potrafi analizować efektywność energetyczną technologii OZE” w SRKE znajduje się na poziomie 5, a kompetencja „opracowuje strategie poprawy efektywności z wykorzystaniem najnowszych rozwiązań” – na poziomie 7. Kompetencja „potrafi opracowywać długofalowe strategie zarządzania zasobami naturalnymi i wdrażać zaawansowane technologie ograniczające wpływ procesów energetycznych na ekosystemy” znajduje się na poziomie 8, czyli na najwyższym poziomie kwalifikacji w SRKE. To właśnie takie umiejętności będą decydować o przyszłości polskiego sektora energetycznego.
Dlaczego to takie ważne dla Polski?
Polska stoi przed koniecznością szybkiej transformacji energetycznej. Krajowy Plan na rzecz Energii i Klimatu do 2030 r. (Krajowy plan na rzecz energii i klimatu na lata 2021-2030 – wersja 2019 r.) oraz Europejski Zielony Ład (Europejski Zielony Ład) wyznaczają ambitne cele redukcji emisji CO2, zwiększenia udziału OZE i poprawy efektywności energetycznej. Dodatkowo wojna w Ukrainie i wynikające z niej zaburzenia w globalnym rynku surowców energetycznych pokazały, jak ważne jest uniezależnienie się od paliw kopalnych. Transformacja ta nie może się jednak odbywać bez zaangażowania odpowiednio przygotowanej kadry – inżynierów, techników, specjalistów ds. OZE, decydentów i analityków rynku energii. To oni będą projektować, zarządzać i oceniać nowe systemy energetyczne.
Wśród szczególnie istotnych kompetencji znajdują się te dotyczące:
oceny oddziaływania na ekosystemy w kontekście inwestycji energetycznych,
wdrażania i modyfikacji technologii ograniczających emisje gazów cieplarnianych,
odzyskiwania energii w procesach przemysłowych,
planowania wykorzystania zasobów naturalnych w duchu gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ) (Efektywność energetyczna).
SRKE zapewnia ramę, dzięki której kompetencje te mogą być systematycznie rozwijane, w uporządkowany sposób i w ścisłym powiązaniu z rzeczywistymi potrzebami rynku.
Od edukacji do wdrażania – zastosowanie SRKE w praktyce
SRKE może być praktycznym narzędziem w rękach edukatorów, uczelni technicznych, firm szkoleniowych i pracodawców. Pozwala tworzyć programy nauczania odpowiadające realnym wyzwaniom sektora, m.in. dotyczące takich zagadnień, jak:
ocena oddziaływania na ekosystemy (poziom 6),
optymalizacja zużycia energii (poziom 5),
planowanie strategii zwiększania udziału OZE (poziom 7),
wdrażanie technologii minimalizujących emisje (poziom 6 i 7),
opracowywanie i zarządzanie planami gospodarowania odpadami energetycznymi (poziom 7 i 8).
Co więcej, SRKE można wykorzystywać jako punkt odniesienia przy tworzeniu opisu kwalifikacji wolnorynkowych w Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (ZSK) (Jak opisać kwalifikację rynkową i zaprojektować dla niej walidację). Na przykład kwalifikacje takie jak „planowanie efektywności energetycznej w budynkach użyteczności publicznej” czy „zarządzanie projektami energetycznymi w duchu zrównoważonego rozwoju” mogą być opisane i zatwierdzone na podstawie ramy sektorowej.
Przyszłość należy do zielonych zawodów
Rozwój nowych kompetencji pociąga za sobą pojawienie się nowych zawodów. Już dziś obserwujemy rosnące zapotrzebowanie na takich specjalistów, jak:
analitycy efektywności energetycznej,
audytorzy GOZ,
projektanci systemów odzysku energii,
eksperci ds. dekarbonizacji,
specjaliści ds. środowiskowej oceny cyklu życia (LCA) urządzeń energetycznych.
Zawody te będą fundamentem gospodarki przyszłości. Dobrze wykształcona kadra umożliwi nie tylko realizację celów klimatycznych, ale także zwiększenie konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez rozwój nowoczesnych technologii energetycznych i zielonych innowacji. Jak pokazuje raport Forum Energii „Transformacja energetyczna w praktyce” (Transformacja energetyczna w praktyce), skuteczne przeprowadzenie zmian w sektorze energetycznym wymaga nie tylko technologii, ale przede wszystkim odpowiednio przygotowanej kadry oraz współpracy międzysektorowej.
W obliczu zmian klimatycznych, kryzysu energetycznego i konieczności modernizacji gospodarki nie wystarczy mieć dobre intencje i nowoczesne technologie – potrzeba jeszcze ludzi, którzy będą potrafili te technologie projektować, wdrażać, monitorować i rozwijać. Kompetencje zawarte w wyznaczniku VI SRKE nie tylko odpowiadają na te potrzeby, ale stanowią ich fundament. Jeśli chcemy, by Polska miała bezpieczną, niskoemisyjną i konkurencyjną energetykę, musimy inwestować w ludzi posiadających kompetencje przyszłości. W szczególności potrzebujemy narzędzi systemowych takich jak SRKE, które pozwolą rozwijać i certyfikować te kompetencje w sposób przejrzysty, mierzalny i zgodny z potrzebami rynku.
Zrównoważony rozwój to nie tylko hasło, lecz konkretna strategia działania oparta na wiedzy, odpowiedzialności i umiejętnościach. SRKE pokazuje, jak tę strategię przełożyć na codzienną praktykę edukacyjną i zawodową. Przyszłość energetyki w Polsce zależy od tego, jak dobrze potrafimy z tego narzędzia skorzystać.
Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:
Im głębiej w las, tym więcej odcieni zieleni, czyli zielone kompetencje okiem eksperta SRK dla Energetyki
Jednym z zadań związanych z aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki było wskazanie zielonych kompetencji funkcjonujących w sektorze. Na pozór proste zadanie pokazało, że nie tylko sama definicja zielonych kompetencji wciąż budzi skrajne emocje, ale również to, które branżowe umiejętności faktycznie można do nich zaliczyć.
Zielone kompetencje – dlaczego warto pytać „jak” i „po co”, zanim uznamy coś za ekologiczne
O zielonych kompetencjach mówi się dziś niemal w każdym sektorze. Mają być kluczem do przyspieszenia transformacji energetycznej, przepustką do dotacji i gwarancją zatrudnienia w zawodach przyszłości. Ale im częściej posługuję się tym pojęciem, tym wyraźniej widzę jego niejednoznaczność. „Zielone” brzmi jak etykieta jakości – sugeruje, że dana umiejętność z definicji służy środowisku. Tymczasem w praktyce wiele z nich wymaga znajomości złożonych konstrukcji technologicznych lub organizacyjnych, których wpływ środowiskowy nie zawsze da się łatwo ocenić. Zacząłem więc zadawać trzy pytania: Po co dana kompetencja powstała? Jak jest wykorzystywana na co dzień? Dla kogo generuje korzyści, a dla kogo koszty? Odpowiedzi prowadzą do nieoczywistych wniosków – i kilku niepokojących paradoksów.
Zielona energia, szary rachunek
Weźmy przykład instalatorów systemów fotowoltaicznych. W powszechnym rozumieniu – klasyczna zielona kompetencja. Ale kiedy spojrzymy szerzej, pojawiają się wątpliwości. Produkcja modułów słonecznych wymaga dużych nakładów energii, surowców ziem rzadkich i długiego łańcucha logistycznego. Recykling tych urządzeń po 25 latach użytkowania wciąż jest nieefektywny i rzadko realizowany.
Czy w takim razie sama umiejętność ich montażu jest „zielona”? Moim zdaniem – tylko wtedy, gdy towarzyszy jej świadomość pełnego cyklu życia produktu. Zielony specjalista nie tylko przykręca śruby i podłącza falowniki. Umie ocenić, czy inwestycja ma uzasadnienie energetyczne, potrafi zaplanować serwis i zadbać o to, by instalacja realnie minimalizowała emisję, a nie jedynie poprawiała estetykę dachu.
To pokazuje, że kompetencje techniczne bez refleksji mogą być tylko pozornie zielone. Zieloność zaczyna się tam, gdzie kończy się schemat i zaczyna analiza.
Zielona logistyka, czyli optymalizacja bez złudzeń
Inny przykład to kompetencje w logistyce. Firmy inwestują w systemy planowania tras, szkolenia z ekojazdy i wymianę flot na pojazdy elektryczne. Specjaliści zdobywają nowe kwalifikacje, ale czy rzeczywiście zmieniają one coś dla środowiska?
Odpowiedź zależy od tego, jak te umiejętności są wykorzystywane. Jeśli optymalizacja oznacza redukcję pustych przebiegów, lepsze wykorzystanie pojazdów i integrację tras różnych klientów – mamy do czynienia z realnym ograniczeniem śladu węglowego. Ale jeśli narzędzia te służą jedynie temu, by szybciej dowieźć więcej paczek w rozproszonym ruchu, końcowy bilans emisji może nawet wzrosnąć.
Dlatego potrzebujemy specjalistów, którzy potrafią spojrzeć szerzej: uwzględnić zużycie energii w magazynach, rotację opakowań, wpływ na ruch miejski. Zielone kompetencje w logistyce to nie tylko znajomość narzędzi, ale też umiejętność projektowania procesów, które są jednocześnie efektywne i mniej emisyjne. Co ważne – zazwyczaj idzie za tym również oszczędność kosztowa, co dla wielu firm bywa silniejszym motywatorem niż sama ekologia.
Zieloność to proces, nie etykieta
Zielone kompetencje to nie lista narzędzi, ale postawa refleksyjna. Wymagają odwagi, by zadawać pytania tam, gdzie wygodniej byłoby milczeć. By oceniać nie tylko efekt wizualny, ale też rzeczywisty wpływ środowiskowy. By czasem powiedzieć: „ta technologia nie powinna być tu zastosowana”, mimo że na papierze wygląda dobrze.
Dlatego aktualizacja sektorowych ram kwalifikacji w obszarze energetyki była nie tylko technicznym zadaniem, ale też okazją do dyskusji o tym, czym w ogóle jest zieloność. Czy mieści się ona w pojedynczym certyfikacie? Czy raczej w decyzjach podejmowanych codziennie – w projekcie, na budowie, przy stole negocjacyjnym?
Jeśli chcemy poważnie zajmować się zieloną transformacją, musimy przestać traktować kompetencje jako zbiory haseł. Zacznijmy o nich mówić jako o umiejętnościach krytycznego równoważenia pomiędzy tym, co możliwe, a tym, co potrzebne.
To nie tylko kwestia definicji. To kompetencja sama w sobie i jedna z tych, które będą najbardziej potrzebne w nadchodzących latach.
Zielona transformacja zaczyna się od kabla w ziemi
W całym tym dyskursie o zielonych kompetencjach łatwo zapomnieć, że na końcu zawsze ktoś musi wyjść na zewnątrz, otworzyć studzienkę, podłączyć przewód, wykonać pomiar i podpisać protokół. To nie są spektakularne działania. Nie będzie o nich mowy na slajdzie „wizja 2050” ani w wydanym na błyszczącym papierze raporcie ESG. A jednak bez tej konkretnej pracy nic nie działa – ani magazyn ciepła, ani pompa, ani odzysk z chłodni kominowej. Zielone kompetencje nie zaczynają się w PowerPoincie. Zaczynają się tam, gdzie ktoś wie, jak bezpiecznie dobrać średnicę rury do temperatury zasilania i jak rozmawiać z operatorem sieci, żeby nie wstrzymał przyłącza przez brak pieczątki. I może właśnie dlatego ta zielona zmiana idzie tak wolno, bo wymaga kompetencji, które są ciche, nieefektowne i… absolutnie kluczowe.
Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:
Nowe spojrzenie na kompetencje w sektorze energetycznym
Aktualizacja Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki to 60 spotkań dwunastoosobowej grupy ekspertów reprezentujących sektor energetyczny. To też ponad 300 godzin ich pracy indywidualnej. A wszystko zakończyło się zapisaniem w Ramie ponad 600 kompetencji odzwierciedlających nowe, bardziej „zielone” potrzeby rynku.
Prezentujemy rozmowy z członkami zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Sektora Energetycznego (SRK EN) przeprowadzonymi podczas konferencji podsumowującej proces (12 czerwca 2025 r., Kraków). Eksperci odpowiadają na pytania, pokazując różne perspektywy wynikające z ich doświadczeń, profilu i specjalizacji zawodowej.
Dlaczego aktualizacja SRK dla Energetyki?
Marek Bednarz, kierownik zespołu: „..W tym sektorze nastąpiła, można powiedzieć, rewolucyjna zmiana. W tej chwili bardzo istotną rolę odgrywa obniżenie emisji CO2 i zmiana technologii, ale chyba najważniejszą zmianą jest to, że w tym rynku zmienili się producenci. Dawniej to był sektor związany z dużymi producentami energii, takimi zawodowymi elektrowniami, elektrociepłowniami. A teraz doszli konsumenci. I to zmienia diametralnie rynek, ponieważ konsument stał się jednocześnie producentem i dlatego w rynku pojawiły się nowe potrzeby, nowe wyzwania, stąd taka duża dynamika. (…) po drastycznych komplikacjach politycznych, między innymi wywołanych wojną Rosji na Ukrainie, gdzie rynek (…) załamał się (…) to bezpieczeństwo jest (…) równie ważne, jak „zazielenienie” gospodarki. …”
Adam BIałek, członek zespołu: „.. bezpieczeństwo stało się numerem jeden. (…) energia elektryczna jest takim filarem państwa. Bez energii w tym momencie nie potrafilibyśmy funkcjonować. Nie tylko tak indywidualnie w domu, bo nagle by nam przestała działać sieć komórkowa, czyli przelewy, internet, wszystkie e-usługi, ale również zawodowo.(…) wszystko jest oparte na energii elektrycznej. …”
Dariusz Łapiński, członek zespołu: „… Energetyka odnawialna wchodzi coraz szerzej do całego Krajowego Systemu Elektroenergetycznego i dotyka to również dużych przedsiębiorstw energetycznych poprzez to, że wprowadzane są nowe rozwiązania zmierzające do odejścia od paliw kopalnych…”
Zmiany w SRK EN
Marek Bednarz, kierownik zespołu: „…Największe zmiany, które wynikały m.in. z przepisów, unijnych, wiązały się z obszarem zrównoważonego rozwoju. On tutaj zdominował pracę i to tzw. zazielenienie ramy, czyli znalezienie wśród kompetencji opisanych w SRK EN tych, które bezpośrednio wiążą się z tym sektorem zielonej energetyki. Dodatkowo mogę powiedzieć, że takim drugim obszarem, który też bardzo mocno był rozwijany, jest planowanie i produkcja energii, bo tu się też ten rynek zmienił, można powiedzieć o 180 stopni. Dzięki prosumentowi, dzięki temu, że mamy w Polsce ponad milion nowych producentów energii elektrycznej. …”
Jan Ratajczak, członek zespołu: „… zrównoważony rozwój i bezpieczeństwo energetyczne – moim zdaniem te dwa najważniejsze obszary, one bardzo mocno absorbowały uwagę wszystkich ekspertów. …”
Janusz Mazur, członek zespołu: „….Ponad połowa kompetencji, które były w SRK EN uległa „zazielenieniu” i zwrócono tam uwagę na szereg różnych elementów, począwszy od tego, jaka jest charakterystyka źródeł odnawialnych, jak je wykorzystywać. Zwracaliśmy też uwagę na to, co potem zrobić z tymi łopatami wirników turbin wiatrowych, co zrobić z tymi zużytymi panelami (…). Z drugiej strony inne są zagadnienia operacyjne, eksploatacyjne dotyczące źródeł odnawialnych, np. związane z bilansowaniem tych strumieni energii, (…)
Pojawiły się też zagadnienia związane z energetyką jądrową, która powiedzmy sobie szczerze, przez ostatnie kilkadziesiąt lat w naszym kraju była zapomniana. …”
Każde słowo w SRK ma znaczenie
Radosław Żyłka, członek zespołu: „…Prace polegały na tym, że 12 chłopa pracowało, 12 chłopa, którzy znają się na liczbach, a dyskutują o słowach. …Jesteśmy wszyscy inżynierami. Przemawiają do nas zera i jedynki i jakieś twarde dane liczbowe. A pracując nad ramą, często półtorej godziny dyskutowaliśmy na przykład nad znaczeniem jednego słowa. Albo czy wstawić ale czy wstawić lub, czy wstawić i, czy wstawić oraz – takie rzeczy, które są domeną polonistów. To jest też tak, że jak tam było 12 ludzi, to tak naprawdę coś się wydawało logiczne dla załóżmy 11 i nagle jeden wtrącił – No ale słuchajcie, to słowo może świadczyć o tym, że ta kompetencja może gdzieś być wykorzystana w inny sposób albo zrozumiana w inny sposób. – no i stąd się brały dyskusje, żeby dobrać odpowiednie słowa…”
Oczekiwane kompetencje w sektorze energetycznym
Nikon Gawryluk, członek zespołu: „… Kompetencje i to, na ile one są wyceniane na rynku, zmieniają się w perspektywie lat. Nie możemy dzisiaj zakładać, że będziemy wiedzieli, które kompetencje staną się kluczowe za 10 lat. Ale możemy zwrócić uwagę na to, że dzisiaj rynek potrzebuje wszystkich kompetencji, które umożliwiają ZROBIENIE czegoś. Mamy bardzo trudną sytuację na rynku, gdzie zostało bardzo dużo osób w Polsce, które WIEDZĄ, co należy zrobić. Brakuje osób, które wykonują pracę i które (…) POTRAFIĄ ZROBIĆ (…). Mamy ogromną przestrzeń, mamy ogromny potencjał dla młodych ludzi, aby się rozwijali w tych dziedzinach, które kochają. (…)
Każde kompetencje związane ze zwiększaniem produkcji energii elektrycznej, z zabezpieczeniem dostaw, produkcji elektrycznej, z zabezpieczeniem infrastruktury energetycznej w odniesieniu do konfliktu, który przecież jest za naszą wschodnią granicą. Te kompetencje będą kluczowe….”
Wykorzystanie SRK
Marek Bednarz, kierownik zespołu: „…Chyba najważniejszym obszarem wykorzystania SRK EN są opisy kwalifikacji, w tym nowych kwalifikacji wiążących się z rynkiem zrównoważonej energii, rynkiem pomp ciepła, rynkiem fotowoltaiki. Tych kwalifikacji wolnorynkowych opisanych jeszcze nie ma, więc jest tutaj otwarte pole do działania. ….”
Michał Klimczyk, członek zespołu: „…Doprecyzowanie pewnych kwestii na poziomie ram zawodowych, jaką jest między innymi SRK EN, jest bardzo istotne, bo pozwala uczelniom komponować programy kształcenia w taki sposób, aby były one powiązane z potrzebami podmiotów, zwłaszcza przemysłu, podmiotów gospodarki….”
Dariusz Łapiński, członek zespołu: „… pojawienie się [w SRK EN] kompetencji związanych z zieloną energetyką mocno zmieniło Ramę i pozwoli łatwiej znaleźć pracowników charakteryzujących się takimi kompetencjami. Dodatkowo również da wskazówkę osobom kształcącym tych pracowników, jakie są oczekiwania sektora energetyki pod kątem kwalifikacji pracowników. …”
Patryk Gawron, członek zespołu: „… Myślę, że największe obszary do zastosowania [SRK EN] to mimo wszystko jest szkolnictwo i duże koncerny energetyczne (…) Natomiast jest też pole właśnie do wdrożenia w takich mniejszych firmach przemysłowych. Myślę, że to też byłaby dla nich duża wartość dodana, dla ich działów, zasobów ludzkich. (…) [tzn. w SRK EN otrzymują] pomoc w określeniu kompetencji dla danych poziomów. tak aby wszystko było spójne i zgodne na przykład z ramą płac ….”
Adam Białek, członek zespołu: „… Uważam, że sektor energetyczny jest przyszłościowy.(…) również moich synów próbuję nakłonić, zainteresować właśnie tą dziedziną, (..) ona daje możliwości na rynku pracy, ponieważ jest i będzie zapotrzebowanie (…). Zauważyłem również, że ta wiedza przydaje się w życiu codziennym – naprawa czy wręcz budowa instalacji elektrycznej, czy jakiegoś urządzenia, elektronarzędzia. (…) Dlatego warto mieć takie zainteresowania. Warto tą wiedzę poszerzać, pogłębiać. (…) Ta Rama Kwalifikacji [SRK EN] bardzo będzie wykorzystywana, mam nadzieję, zarówno w biznesie, jak i edukacji. …”
Marek Bednarz, kierownik zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Dariusz Łapiński, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Jan Ratajczak, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Janusz Mazur, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Radosław Żyłka, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Nikon Gawryluk, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Michał Klimczyk, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Patryk Gawron, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Adam BIałek, członek zespołu ekspertów pracujących nad aktualizacją SRK EN
Rozmowy zarejestrowane podczas konferencji podsumowującej prace nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki (12 czerwca 2025 r., Kraków) organizowanej przez Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy w ramach projektu „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK6)”, współfinansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. FERS.01.08-IP.05-0001/23
Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:
Aktualizacja Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki w kontekście efektywności energetycznej
Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Energetykie została rozszerzona o nowe elementy związane z efektywnością energetyczną, co odpowiada na rosnące potrzeby transformacji energetycznej. Wprowadzenie tych zagadnień pozwala na lepsze przygotowanie kadr do wyzwań związanych z oszczędnym gospodarowaniem energią i redukcją emisji. Nowe kwalifikacje wspierają rozwój kompetencji niezbędnych w nowoczesnym, zrównoważonym sektorze energetycznym.
Zakończyły się prace nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki. W chwili opracowywania artykułu trwają jeszcze korekty po recenzjach, natomiast eksperci przygotowujący aktualizację czekają na konferencję, podczas której ujrzy ona światło dzienne.
Co zyskała rama dzięki aktualizacji?
Aktualizacja wzbogaciła ramę o wiele aspektów – niezbyt istotnych w trakcie tworzenia pierwotnej ramy, a obecnie kluczowych dla sektora. Najważniejsze spośród nich to zaliczenie części kompetencji w ramie do tzw. zielonych umiejętności oraz wprowadzenie zagadnienia efektywności energetycznej. Efektywność energetyczna została zdefiniowana w aktualizacji ramy jako:
Stopień skuteczności wykorzystania energii w odniesieniu do realizacji zamierzonego efektu. Wysoka efektywność energetyczna oznacza osiąganie pożądanych rezultatów (np. ogrzewanie, oświetlenie, procesy przemysłowe) przy minimalnym zużyciu energii. W praktyce polega na optymalizacji wykorzystania zasobów energetycznych w celu maksymalizacji efektów użytkowych przy jednoczesnym ograniczeniu strat i kosztów energetycznych.
Efektywność w kilku miejscach SRK
Pojęcie efektywności energetycznej zostało wprowadzone w wyznaczniku „Zrównoważony rozwój”. W kategorii „Wiedza” wprowadzono wiązkę „Efektywność energetyczna”, która szczegółowo opisuje kompetencje na poziomach zaawansowania 3–8. W kategorii „Umiejętności” dwie wiązki: „Analiza efektywności energetycznej” i „Efektywne wykorzystanie energii, w tym energii z odnawialnych źródeł energii” charakteryzują kompetencje na poziomach odpowiednio 3–7 i 5–8. Efektywność energetyczna pojawia się również w wyznaczniku „Nośniki energii i czynniki robocze”, co świadczy o wielopoziomowym podejściu do tego zagadnienia. Sama efektywność nie została potraktowana jako aspekt jedynie ekologiczny. Uwzględniono cały przebieg procesu wytwarzania, przekształcania, magazynowania i dostarczania energii i w odpowiednich obszarach dodano akcent „efektywnościowy”. Takie podejście gwarantuje odpowiednie zakorzenienie pojęcia, zarówno w świadomości kadry pracowniczej, jak i w programach nauczania.
Wspomniany aspekt ekologiczny nie został jednak potraktowany po macoszemu, ponieważ rozszerzenie SRK o efektywność energetyczną sprzyja również szeroko pojętemu zwiększaniu świadomości ekologicznej.
Dlaczego właśnie efektywność na pierwszym miejscu?
Uwzględnienie w najnowszej SRK dla Energetyki zagadnienia efektywności energetycznej jest motywowane przede wszystkim potrzebą ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Nie bez znaczenia jest również konieczność dostosowania się do wymogów krajowych i unijnych, które – nie ma co ukrywać – stają się coraz bardziej restrykcyjne w tym obszarze. Dodatkowo czynniki takie jak niestabilne i rosnące ceny energii oraz bezpieczeństwo energetyczne od zawsze leżały u podstaw dążenia do jak najefektywniejszego wykorzystania energii. „Last, but not least” swój wpływ wywarły również czynniki czysto ekonomiczne, takie jak zwiększanie konkurencyjności i obniżenie kosztów operacyjnych sektora, do czego efektywność energetyczna przyczynia się bezpośrednio. Wszystkie wymienione czynniki stały się w ostatnich latach codziennością sektora energetycznego, w związku z czym konieczne było dostosowanie do nich SRK.
Dobra wróżba dla gospodarki
Spośród wielu celów i funkcji SRK wyszczególnić można wykorzystywanie jej do tworzenia ogłoszeń rekrutacyjnych i opisów stanowisk dostosowanych do potrzeb konkretnego sektora oraz jako narzędzia dla instytucji szkoleniowych, które mogą dostosować swoje programy do wymagań sektora. Pozyskanie pracownika, który już na etapie studiów czy też szkoleń zdobył wiedzę o zwiększaniu efektywności energetycznej procesów przemysłowych, dobrze wróży zarówno przyszłości naszej gospodarki, jak i konkretnego zakładu.
SRK dla Energetyki to przede wszystkim narzędzie pozwalające na uporządkowanie kwalifikacji zawodowych w sektorze. Uwzględnienie efektywności energetycznej przyczyni się do tego, iż osoby pracujące w energetyce będą:
posiadały wiedzę o metodach poprawy efektywności,
potrafiły wdrażać, oceniać i analizować efektywność energetyczną procesów,
rozumiały następstwa środowiskowe i ekonomiczne wykorzystania energii w sposób nieefektywny.
Większa efektywność to więcej korzyści
W obliczu transformacji energetycznej oraz ciągłego dążenia do obniżenia emisyjności, zarówno przemysłu, jak i całego kraju, kadra posiadająca wiedzę o zwiększaniu efektywności energetycznej może okazać się nieoceniona. Wszak poprawa efektywności energetycznej jest obok zwiększenia udziału OZE w miksie energetycznym jednym z filarów transformacji energetycznej. Każda kilowatogodzina zaoszczędzona przy zachowaniu bazowej wydajności procesu będzie się w przyszłości przyczyniać do obniżenia emisji określonego ekwiwalentu dwutlenku węgla do atmosfery.
Dzięki efektywnemu wykorzystaniu energii pierwotnej i finalnej można liczyć na znaczną poprawę jakości usług energetycznych. Dodatkowo, odpowiadając na nowe potrzeby rynku pracy, poprawie ulegnie również dopasowanie kwalifikacji do nowych realiów.
Efektywność energetyczna w ramach SRK dla Energetyki nie jest jedynie aktualnym trendem, lecz stanowi rzeczywistą konieczność wynikającą z uwarunkowań społecznych, środowiskowych i ekonomicznych. Umiejętne włączenie jej do systemu kwalifikacji umożliwia lepsze przygotowanie sektora do wyzwań związanych z transformacją energetyczną. Kluczowe jest jednak wdrożenie tego procesu w sposób przemyślany, aby uniknąć przeszkód natury organizacyjnej i strukturalnej.
Radosław Żyłka – o pracach nad SRK dla Energetyki
Rozmowa zarejestrowana podczas konferencji podsumowującej prace nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki (12 czerwca 2025 r., Kraków)
Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:
Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Energetyki (SRK EN)
Transformacja polskiej energetyki jest odpowiedzią na unijne cele klimatyczne oraz rosnące zapotrzebowanie na stabilne i zrównoważone źródła energii. Głównym wyzwaniem stojącym przed polską energetyką, mającym zapewnić bezpieczeństwo energetyczne naszego kraju, jest odejście od węgla, przejście na odnawialne źródła energii oraz modernizacja infrastruktury przesyłowej i budowa magazynów energii. Zmiany w polskiej energetyce wymagają dobrze przygotowanych kadr, gotowych do sprostania wymaganiom tego dynamicznie rozwijającego się sektora.
Odnawialne źródła energii i zielone kompetencje
Wydanie bieżącego numeru Kwartalnika ZSK zbiega się z publikacją raportu stanowiącego podsumowanie prac nad aktualizacją Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki (SRK EN). Aktualizacja SRK EN jest efektem działań Unii Europejskiej prowadzonych w ramach realizacji strategii Europejskiego Zielonego Ładu skierowanej m.in. na rozwój zielonych kompetencji niezbędnych do wdrażania technologii niskoemisyjnych, poprawy efektywności energetycznej, promowania gospodarki o obiegu zamkniętym oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Dlatego też oprócz aktualizacji zapisów kompetencji w SRK EN związanej ze zmianami w sektorze wyszczególniono w ramie również zielone kompetencje. Ich identyfikacja i rozwój jest kluczowy wobec wyzwań zielonej transformacji klimatyczno-gospodarczej, która będzie wpływać na zmiany w systemie edukacji i na rynku pracy w Polsce.
Zielone kompetencje nabierają coraz większego znaczenia zarówno na krajowym, jak i globalnym rynku pracy. Jak wynika z ekspertyz, angażowanie się w rozwój tych umiejętności to inwestycja w przyszłość, nie tylko wspierająca realizację celów środowiskowych, ale również sprzyjająca trwałemu wzrostowi gospodarczemu i poprawie jakości życia społecznego.
Wpływ zielonej transformacji na polską gospodarkę narodową
Zielona transformacja wywiera coraz silniejszy wpływ na strukturę i funkcjonowanie polskiej gospodarki. To proces wielowymiarowy, który obejmuje zarówno zmiany technologiczne, jak i społeczno-ekonomiczne, prowadzące do przekształcenia tradycyjnych modeli produkcji i konsumpcji w kierunku bardziej zrównoważonych. Wymusza modernizację wielu gałęzi przemysłu, w tym energetyki, transportu, budownictwa i rolnictwa, np.
energetyka – przechodzi od węgla do odnawialnych źródeł energii,
transport – rozwija elektromobilność i niskoemisyjny transport publiczny,
budownictwo – wdraża standardy energooszczędne i technologie pasywne.
Zielona transformacja tworzy także nowe miejsca pracy w takich sektorach, jak:
energia odnawialna,
gospodarka o obiegu zamkniętym,
zarządzanie zasobami naturalnymi,
technologie środowiskowe.
Jednocześnie wymaga przekwalifikowania pracowników z sektorów wysokoemisyjnych (np. górnictwo, przemysł ciężki), co wiąże się z potrzebą rozwoju zielonych kompetencji.
Zielona transformacja stymuluje rozwój ekoinnowacji i nowych modeli biznesowych, które mogą zwiększyć konkurencyjność polskich firm na rynku europejskim i globalnym. Przedsiębiorstwa, które wdrażają zrównoważone praktyki, zyskują przewagę w dostępie do funduszy, partnerstw i rynków.
Krajowy Plan Odbudowy a zielona transformacja energetyki
KPO odgrywa kluczową rolę w zielonej transformacji Polski, stanowiąc fundament dla inwestycji w zieloną energię, modernizację budynków, rozwój transportu publicznego oraz wsparcie przedsiębiorstw w przechodzeniu na bardziej zrównoważone praktyki. Oprócz odbudowy gospodarki po pandemii COVID-19 plan ten ma na celu zwiększenie jej odporności na przyszłe kryzysy.
W ramach KPO szczególny nacisk położono na rozwój kompetencji niezbędnych do wdrażania technologii niskoemisyjnych, poprawy efektywności energetycznej, promowania gospodarki o obiegu zamkniętym oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii. Istotnym elementem jest również umożliwienie przekwalifikowania osób zatrudnionych w sektorach wysokoemisyjnych na pracowników nowych, zielonych branż. KPO jako instrument nie tylko finansowy, lecz także strategiczny zakłada wsparcie tych działań poprzez komponenty edukacyjne i innowacyjne, tworząc solidne podstawy dla długofalowej transformacji klimatycznej kraju.
Zapotrzebowanie na kadrę pracowniczą z zielonymi kompetencjami
W związku z przyspieszeniem transformacji w kierunku gospodarki niskoemisyjnej rośnie znaczenie zielonych kompetencji, czyli zestawu umiejętności i wiedzy niezbędnych do skutecznego wdrażania zrównoważonych rozwiązań w różnych sektorach gospodarki. Polska, podobnie jak inne kraje Unii Europejskiej, stoi przed wyzwaniem nie tylko technologicznej modernizacji, ale również przygotowania odpowiednio wykwalifikowanej kadry, zdolnej do aktywnego uczestnictwa w procesie zielonej transformacji.
Zielone kompetencje mają charakter interdyscyplinarny, obejmują zarówno znajomość nowoczesnych technologii środowiskowych, jak i rozwinięte umiejętności miękkie, takie jak: współpraca, kreatywność czy świadomość ekologiczna. Ich rozwój staje się kluczowy zwłaszcza w sektorach energetyki, budownictwa, transportu czy gospodarki odpadami, gdzie zachodzi potrzeba tworzenia profili zawodowych i elastyczności w adaptacji do zmieniających się realiów rynkowych.
Zmiany na rynku pracy wynikające z postępującej transformacji klimatyczno-gospodarczej generują konieczność przekwalifikowania pracowników, zwłaszcza z sektorów wysokoemisyjnych. Jednocześnie wzrasta rola edukacji oraz współpracy międzysektorowej w budowaniu nowoczesnego, odpornego i zrównoważonego rynku pracy. Zielone kompetencje jako zestaw przekrojowych i wielowymiarowych umiejętności odgrywają kluczową rolę w tym procesie. Obejmują one zarówno wiedzę techniczną w zakresie technologii niskoemisyjnych i odnawialnych źródeł energii, jak i kompetencje miękkie, takie jak: innowacyjność, współpraca czy świadomość ekologiczna. Ich rozwój jest niezbędny do skutecznego wdrażania zrównoważonych praktyk i technologii w różnych sektorach gospodarki.
Transformacja w kierunku gospodarki niskoemisyjnej wymaga nowej kadry, szczególnie w takich obszarach, jak: energetyka, budownictwo, transport, gospodarka odpadami czy gospodarka wodno-ściekowa. Pracownicy powinni być przygotowani do wykonywania nowych zawodów odpowiadających na potrzeby zielonej gospodarki. Przekwalifikowanie osób zatrudnionych w sektorach wysokoemisyjnych stanowi jeden z priorytetów sprawiedliwej transformacji. Zielone kompetencje umożliwiają im płynne przejście do zatrudnienia w bardziej zrównoważonych branżach, wspierając tym samym proces transformacji społeczno-gospodarczej. W tym kontekście doniosłe znaczenie ma edukacja, zarówno formalna, jak i pozaformalna, oraz nieformalne uczenie się, które powinno wspierać ideę uczenia się przez całe życie. Kadra pracownicza powinna być przygotowana na ciągłe doskonalenie się i elastyczne dostosowywanie się do zmieniających się warunków rynkowych.
