ZSK 1/2026

Jak Polacy zarządzają swoim rozwojem edukacyjno-zawodowym? Potencjał wykorzystania narzędzi i rozwiązań ZSK

Częściej uczymy się nieformalnie… i co to znaczy?

Wyniki „Badania uczenia się dorosłych Polaków”* przeprowadzonego w 2025 r. potwierdzają, że Polki i Polacy chętnie się uczą, jednak najczęściej w sposób nieformalny. Samodzielnie, z pomocą bliskich, znajomych oraz przy wsparciu dostępnych materiałów – w ciągu 12 miesięcy poprzedzających realizację badania – uczyło się 48,8% dorosłych w wieku 25–64 lata. Jest to wysoki odsetek, zważywszy na to, że z form instytucjonalnych (edukacji formalnej oraz z kursów i szkoleń) skorzystało mniej osób, bo 35,5% badanej populacji. Uczenie się nieformalne obejmuje przy tym szeroki zakres aktywności o zróżnicowanym wpływie na ścieżkę edukacyjno-zawodową. Są to bowiem zarówno spontaniczne działania podejmowane w celu zdobycie wiedzy „tu i teraz”, jak i zaplanowane, niekiedy wielomiesięczne procesy rozwojowe. 

Z perspektywy Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji interesujący jest zwłaszcza potencjał uczenia się nieformalnego w kontekście walidacji i certyfikacji kompetencji. Należy jednak przyznać, że duża aktywność w obszarze nieformalnej nauki nie przekłada się na równie duże zainteresowanie potwierdzaniem zdobytej wiedzy. Uzyskaniem certyfikatu potwierdzającego kompetencje zdobyte w sposób nieformalny byłaby zainteresowana średnio co trzecia osoba (32,4%). 

Wykres 1. Osoby korzystające z różnych form nauki w ciągu 12 miesięcy poprzedzających badanie

 

Czy potrafimy chwalić się osiągnięciami edukacyjnymi? 

Biorąc pod uwagę wszystkie aktywności edukacyjne Polek i Polaków – uczenie się nieformalne, uczenie się w miejscu pracy, zinstytucjonalizowane formy kształcenia – można oszacować, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy poprzedzających realizację badania uczyło się aż 65% dorosłych w wieku 25–64 lata. Pogłębiona analiza doświadczeń edukacyjnych wskazuje, że większość respondentów pozytywnie ocenia zarówno możliwość wykorzystania zdobytej wiedzy, jak i znaczenie podejmowanych aktywności dla rozwoju zawodowego lub osobistego. Można zatem przyjąć, że to, czego się uczymy, jest dla nas wartościowe. Pytanie jednak, czy potrafimy mówić o naszych osiągnięciach w sposób skuteczny, tak aby były one czytelne i doceniane na rynku pracy? 

Na poziomie deklaratywnym aż 85% Polek i Polaków uważa, że zna swoje mocne strony i kompetencje zawodowe oraz potrafi je nazwać. Znaczna część ocenia, że potrafi również je zaprezentować– czy to pisząc CV, czy podczas rozmowy rekrutacyjnej (59,5%). Pomocne w tym zakresie może być systematyczne gromadzenie dowodów edukacyjnych aktywności. Prawie 60% dorosłych zbiera dokumenty (dyplomy, certyfikaty) potwierdzające posiadane kompetencje czy kwalifikacje, 16,2% publikuje je na portalach internetowych, a 16,9% prowadzi portfolio dokumentujące ich pracę. W tym kontekście widoczny jest potencjał wykorzystania narzędzia Moje Portfolio  rozwijanego w ramach ZSK, zwłaszcza że znajomość tej aplikacji deklaruje 19,4% dorosłych w wieku 25–64 lata, a 4,3% kiedykolwiek z niej korzystało.

Czy potrzebujemy usług doradztwa zawodowego?

Doświadczenia związane z wdrażaniem Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, a także wieloletnie badania społeczne prowadzone wśród dorosłych wskazują na to, że proces zdobywania kompetencji nie jest prosty, a trudności pojawiają się już na etapie podejmowania decyzji. Często towarzyszą mu dylematy związane z wyborem właściwego kierunku kształcenia, niepewność co do wyboru odpowiedniej oferty edukacyjnej oraz ogólne wątpliwości dotyczące kolejnych kroków w rozwoju edukacyjno-zawodowym – takich, które z jednej strony poprawią pozycję danej osoby na rynku pracy, a z drugiej przyniosą poczucie spełnienia i satysfakcji. Potrzeby w tym zakresie wydają się znaczące. 

Jednocześnie niewiele osób ma doświadczenie współpracy z profesjonalnym doradcą zawodowym. Zaledwie 10,8% dorosłych korzystało z takiej formy wsparcia w rozpoznaniu i wykorzystaniu swoich mocnych stron, posiadanej wiedzy i umiejętności, a zaledwie 6,7% deklaruje chęć skorzystania z niej w przyszłości. Samo określenie „doradztwo zawodowe” może być postrzegane jako mało atrakcyjne lub nie do końca zrozumiałe – być może ze względu na trudną do uchwycenia bezpośrednią korzyść dla odbiorcy.

Walidacja, certyfikacja… i doradztwo w pakiecie?

Jednym z założeń Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji jest przekonanie, że najważniejsze są kompetencje, jakie posiada dana osoba, niezależnie od sposobu ich zdobywania. Jednocześnie podkreśla się znaczenie formalnego potwierdzania tych kompetencji w procesie walidacji i certyfikowania. Idee te są stopniowo wdrażane, jednak często wymagają dodatkowego wyjaśnienia, ponieważ wciąż są pewną nowością na polskim rynku edukacyjno-szkoleniowym. 

Czy Polki i Polacy dostrzegają potrzebę korzystania z takich rozwiązań? Około 40% dorosłych uważa, że posiada niepotwierdzone kompetencje związane z zawodem, który obecnie wykonuje. Jednak zaledwie połowa z tej grupy byłaby zainteresowania ich walidacją i certyfikacją. W odpowiedzi na bardziej szczegółowe pytania dotyczące gotowości do udziału w procesie zewnętrznej walidacji obejmującym weryfikację wiedzy i umiejętności zakończoną uzyskaniem dyplomu czy certyfikatu respondenci wykazują wyraźny sceptycyzm. W skali całej populacji jedynie 16,4% dorosłych w wieku 25–64 lata deklaruje zainteresowanie taką usługą. 

Wyniki badania pokazują, że potencjał Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji jest obecny w praktykach edukacyjnych dorosłych, jednak wciąż wymaga wzmacniania poprzez działania u podstaw i współpracę z partnerami instytucjonalnymi, którzy mają kontakt z użytkownikami końcowym systemu. Polki i Polacy dostrzegają znaczenie rozwijania kompetencji, a sam proces uczenia się często przynosi im satysfakcję. Dalszego wsparcia wymaga natomiast budowanie świadomości i umiejętności tworzenia przemyślanej ścieżki kompetencji i wybierania spośród nich kluczowych do formalnego potwierdzania.  

*„Badanie uczenia się dorosłych Polaków” zostało zrealizowane od kwietnia do lipca 2025 roku metodą wywiadów bezpośrednich z udziałem ankietera (CAPI) oraz wywiadów telefonicznych (CATI), na reprezentatywnej próbie mieszkańców Polski w wieku 18–69 lat, wylosowanej z rejestru PESEL (n = 2249). Treść artykułu odnosi się do grupy Polaków w wieku 25–64 lat.

Artykuły w Kwartalniku z działu DIAGNOZY I TRENDY:

• Maciej Tauber –Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) – gdy edukacja spotyka przyszłość rynku pracy 
• Joanna Stankowska – Jak Polacy zarządzają swoim rozwojem edukacyjno-zawodowym? Potencjał wykorzystania narzędzi i rozwiązań ZSK
• Agnieszka Marszałek – Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji – jak dojrzewa cyfrowa mapa kompetencji?
• K. Szwedor, P. Smoliński, R. Pater, H. Cherniaiev, M. Hofman, L. Dąbrowski – O wadze zawodów szkolnictwa branżowego

ZSK 1/2026

Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji – jak dojrzewa cyfrowa mapa kwalifikacji?

Od chaosu do uporządkowanego systemu

Odpowiedzią na ten stan rzeczy stał się Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) wraz z jego najbardziej widocznym (niczym latarnia morska) elementem – Zintegrowanym Rejestrem Kwalifikacji. Zgodnie z założeniami twórców nowych rozwiązań najważniejszą rolą Rejestru jako integratora systemu miało być zapewnienie łatwego dostępu do wiarygodnych informacji o jak największej liczbie kwalifikacji o gwarantowanej jakości możliwych do zdobycia w Polsce. Czy dziś można powiedzieć, że rzeczywiście spełnia on tę funkcję? 

Unikatowy zbiór danych 

Od wejścia w życie ustawy o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji znaczenie Rejestru, a także udostępniającego go portalu ZSK https://kwalifikacje.gov.pl/  ewoluuje i rośnie. Obecnie Rejestr to ponad 20 600 kwalifikacji włączonych do ZSK i opisanych w wystandaryzowany, umożliwiający ich porównywanie sposób oraz ponad 2 500 powiązanych z nimi instytucji. Rejestr jest unikatową w skali kraju bazą integrującą w jednym miejscu dane o kwalifikacjach nadawanych w edukacji formalnej i pozaformalnej. Wpis do Rejestru stał się swoistym dowodem jakości kwalifikacji, niczym światło latarni, które pozwala odróżnić bezpieczny port od złudnej przystani. 

Im bardziej Rejestr się rozrastał, tym wyraźniej było widać potrzebę jego dalszego doskonalenia, tak aby gromadzone w nim dane były nie tylko wiarygodne, lecz także łatwe do wyszukania, zrozumienia i wykorzystania w praktyce. To właśnie było dla nas impulsem do działań podjętych w trwającym projekcie ZRK3.

Użyteczność siłą napędową rozwoju 

Korzystając z badań i własnych analiz, w projekcie ZRK3 z zapałem zabraliśmy się za modernizację Rejestru i portalu. Portal przeszedł całkowitą metamorfozę – od architektury informacji, przez warstwę wizualną, po sposób komunikacji. Postawiliśmy na prosty język, klarowną strukturę i intuicyjną nawigację, żeby łatwiej można było znaleźć to, czego się szuka, i zrozumieć, co właściwie się znalazło. Rejestr zyskał nowe filtry i bardziej „inteligentną” wyszukiwarkę. Poprawiliśmy także sposób prezentacji informacji i uprościliśmy język. Rejestr został powiązany z Bazą Usług Rozwojowych, dzięki czemu użytkownik może zobaczyć nie tylko samą kwalifikację, ale także dofinansowane w ramach BUR usługi rozwojowe (szkolenia, walidacje), które prowadzą do jej zdobycia. 

Kontekst ma znaczenie, czyli mapa z dodatkowymi wskazówkami

Szybko okazało się, że użytkownicy Rejestru nie szukają wyłącznie opisów kwalifikacji, lecz odpowiedzi na konkretne pytania, np. jakie kompetencje są potrzebne na rynku pracy, co daje dana kwalifikacja. Dlatego już w poprzednim projekcie zaczęliśmy gromadzić przy Rejestrze dane kontekstowe, m.in. o zawodach powiązanych z kwalifikacjami, wysokości zarobków, zapotrzebowaniu na kwalifikacje i umiejętności czy o ofertach pracy powiązanych z kwalifikacjami. W takim otoczeniu dane z Rejestru nabierają bardziej realnego znaczenia w podejmowaniu decyzji o dalszej edukacji i rozwoju zawodowym.

Sam dostęp do dużych zasobów danych jednak nie wystarczy.  Dlatego w projektach ZRK wypracowaliśmy pierwsze nowatorskie rozwiązania (metody, narzędzia – swoisty know-how) pozwalające z wykorzystaniem AI i LLM-ów przetwarzać i łączyć informacje o kwalifikacjach, zawodach, umiejętnościach i stanowiskach pracy. 

Użyteczność niejedno ma imię, czyli od danych do decyzji

Prawdziwa użyteczność zaczyna się tam, gdzie informacja przestaje być celem samym w sobie, a staje się wsparciem w podejmowaniu decyzji. Dlatego rozwijamy narzędzia, które łączą dane z ZRK z danymi kontekstowymi i pomagają przełożyć je na konkretne decyzje. I tak w projekcie ZRK3 nową odsłonę zyskał Kompas Szkolnictwa Branżowego, który ułatwia młodemu człowiekowi wybór zawodu i szkoły realizującej kształcenie zawodowe. Dla osób dorosłych przygotowujemy aplikację Ścieżki rozwoju, która będzie wspierać użytkowników w wyborze drogi dalszego uczenia się lub rozwoju kariery zawodowej na podstawie posiadanych umiejętności, zainteresowań czy miejsca zamieszkania.

Podejmowanie świadomych decyzji dotyczących edukacji i rozwoju zawodowego wymaga jednak nie tylko miarodajnych informacji o istniejącej ofercie edukacyjno-zawodowej, ale także właściwej oceny predyspozycji danej osoby. Dlatego w projekcie rozwijamy czatbotkę ZeteRKę – cyfrową asystentkę, która za pomocą quasitestu predyspozycji pozwala rozpoznać preferencje i zainteresowania użytkownika, a następnie podpowiada najbardziej pasujące do nich kwalifikacje z Rejestru. W testowanej obecnie nowej wersji ZeteRKa prowadzi swobodną rozmowę i na podstawie wyników testu oraz innych zebranych informacji tworzy profil użytkownika i coraz trafniej łączy informacje o nim z danymi zgromadzonymi w ZRK. 

Cyfrowe zaplecze dla ZSK

Równolegle Rejestr pełni mniej eksponowaną, lecz równie kluczową funkcję – stanowi węzeł komunikacyjny i cyfrowe zaplecze ZSK, bez którego jego sprawne funkcjonowanie nie byłoby możliwe. Przez Rejestr i portal przechodzą wszystkie rodzaje danych i informacji przekazywanych w ramach procedur i funkcji realizowanych w ZSK.  Przy Rejestrze powstały narzędzia umożliwiające i ułatwiające różnym podmiotom wykonywanie zadań wynikających z ustawy o ZSK.

Rejestr dzisiaj – jedno miejsce, trzy perspektywy.

Rejestr dzisiaj to już nie tylko unikatowa baza danych o kwalifikacjach. To wielowymiarowe narzędzie funkcjonujące równocześnie w trzech perspektywach: uporządkowana, ustawowa ewidencja kwalifikacji włączonych do ZSK; rozwinięta, „oprzyrządowana” platforma łącząca dane, usługi i użytkowników; ekosystem działań wspierających funkcjonowanie ZSK i ideę uczenia się przez całe życie. W tym sensie ZRK przestaje być wyłącznie miejscem gromadzenia informacji, a staje się aktywnym środowiskiem, które nie tylko porządkuje rzeczywistość kwalifikacji, ale też pomaga ją rozumieć i wykorzystywać w praktyce.

Wyzwania na przyszłość

Jeśli kiedyś poruszanie się po świecie kwalifikacji przypominało błądzenie po nieoznaczonych wodach, dziś mamy do dyspozycji uporządkowany układ odniesień wraz z pomocnymi narzędziami, który pozwala nie tylko zobaczyć, gdzie jesteśmy, ale też bardziej świadomie wybrać kierunek dalszej drogi. Jednocześnie coraz wyraźniej widać, że mapa ta powinna być dalej rozwijana. Wyzwań jest wiele, ale szczególnie istotnym kierunkiem jest uzupełnienie jej o informacje o istotnych dla rynku pracy kwalifikacjach funkcjonujących poza ZSK, tak aby Rejestr jak najpełniej odzwierciedlał rzeczywistą ofertę uczenia się i rozwoju kompetencji w Polsce. Potencjał Rejestru jaki udało się zbudować w wyniku dotychczasowych działań, daje solidne podstawy do żeglowania ku kolejnym wyzwaniom. 

Artykuły w Kwartalniku z działu DIAGNOZY I TRENDY:

• Maciej Tauber –Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) – gdy edukacja spotyka przyszłość rynku pracy 
• Joanna Stankowska – Jak Polacy zarządzają swoim rozwojem edukacyjno-zawodowym? Potencjał wykorzystania narzędzi i rozwiązań ZSK
• Agnieszka Marszałek – Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji – jak dojrzewa cyfrowa mapa kompetencji?
• K. Szwedor, P. Smoliński, R. Pater, H. Cherniaiev, M. Hofman, L. Dąbrowski – O wadze zawodów szkolnictwa branżowego

ZSK 1/2026

O wadze zawodów szkolnictwa branżowego

Nie dyplomy, a umiejętności

Współczesna analiza rynku pracy coraz częściej odchodzi od oceniania zawodów wyłącznie przez pryzmat formalnego wykształcenia. Kluczowe znaczenie ma rzeczywista struktura wykonywanych zadań oraz zestaw kompetencji wykorzystywanych w pracy. Technologia nie zastępuje całych zawodów, lecz automatyzuje zadania rutynowe – zarówno manualne, jak i poznawcze. Z kolei sztuczna inteligencja z jednej strony zastępuje niektóre zadania zawodowe, z drugiej jednak pozwala efektywniej  wykonać pewne prace. W rezultacie rośnie znaczenie kompetencji nierutynowych, takich jak: zdolność adaptacji, rozwiązywanie problemów czy umiejętności społeczne. Proces ten prowadzi do polaryzacji rynku pracy oraz wzrostu znaczenia zawodów technicznych i usługowych, szczególnie tych związanych z obsługą infrastruktury oraz opartych na bezpośrednich relacjach z człowiekiem. 

Dlaczego maszyna nie zastąpi dekarza, czyli High-Tech vs. High Touch

Mechanizm ten dobrze ilustruje paradoks Polanyiego (Why are there still so many jobs?), zgodnie z którym wiele ludzkich umiejętności ma charakter ukryty i trudny do formalizacji. Zjawisko to opiera się na relacji High-Tech vs. High-Touch, która zakłada, że im silniej zaawansowana technologia (High-Tech) wkracza w gospodarkę, tym większego znaczenia nabierają profesje wymagające unikalnej ludzkiej sprawności, empatii oraz bezpośredniego kontaktu (High-Touch). W praktyce oznacza to, że zawody wymagające pracy w nieustrukturyzowanym środowisku, takie jak: dekarz, mechatronik, technik masażysta czy opiekun osoby starszej, pozostają relatywnie odporne na automatyzację. Ich znaczenie rośnie nie tylko ze względu na ograniczoną możliwość zastąpienia ich przez technologię, lecz także z powodu rosnącego popytu wynikającego ze zmian strukturalnych gospodarki. Jednocześnie obserwujemy wzrost zapotrzebowania na zawody związane z transformacją energetyczną i cyfrową, w tym techników energetyki odnawialnej, specjalistów od elektromobilności oraz ekspertów w obszarze nowych technologii.

Nowa miara: perspektywa popytowa gospodarki

Większość znanych wskaźników społeczno-ekonomicznych koncentruje się na poziomie dobrobytu lub jakości życia, pomijając bezpośrednią perspektywę zapotrzebowania na kompetencje zgłaszane przez przedsiębiorstwa i innych uczestników gospodarki. Wskaźnik znaczenia zawodów szkolnictwa branżowego stworzony przez zespół badaczy Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego wypełnia tę lukę, stanowiąc narzędzie analityczne wykorzystujące dane pochodzące z rejestrów administracyjnych (ZUS, GUS, SIO), informacje o trendach inwestycyjnych oraz wskaźniki rynku pracy – zarówno klasyczne statystyki administracyjne (np. poziom zatrudnienia, wynagrodzenia), jak i dane umożliwiające analizy statystyczne z użyciem dużych zbiorów danych i modeli predykcyjnych. Wskaźnik jest kluczowym filarem Prognozy zapotrzebowania na pracowników w zawodach szkolnictwa branżowego na krajowym i wojewódzkim rynku pracy, pozwalając na precyzyjną identyfikację zawodów o strategicznym znaczeniu dla gospodarki. 

Wyniki Prognozy zapotrzebowania… na 2026 r. wskazują dominację zawodów technicznych i z zakresu budownictwa (elektryk, mechatronik, kierowca mechanik, automatyk, dekarz, cieśla, betoniarz-zbrojarz). Istotną rolę odgrywają również zawody związane z transformacją energetyczną i przemysłową (technik energetyk, technik elektryk, technik robotyk, technik elektromobilności).      

Jak opracowano wskaźnik 

Wskaźnik znaczenia zawodów szkolnictwa branżowego opiera się na podejściu ilościowym wykorzystującym 23 wyselekcjonowane zmienne, takie jak: wskaźniki rynku pracy, aktywność inwestycyjną oraz eksperckie prognozy popytu na kompetencje. Istotnym elementem wskaźnika jest również uwzględnienie niedopasowania kompetencyjnego. Mierniki takie jak liczba ofert pracy przypadających na jednego absolwenta i  osobę bezrobotną umożliwiają określenie deficytów kadrowych w poszczególnych zawodach. Uzupełnieniem są dane o inwestycjach planowanych w poszczególnych branżach, które pozwalają identyfikować przyszłe źródła popytu na pracę. Wykorzystanie analizy big data oraz rygorystyczna selekcja danych pozwalają na uchwycenie nowoczesnych kompetencji przy jednoczesnym zachowaniu wysokiej wiarygodności i unikalności wyników wskaźnika. Wskaźnik jest obliczany dla kraju oraz osobno dla każdego województwa, uwzględniając specyfikę regionalnych rynków pracy.

Dopełnieniem podejścia ilościowego są wyniki badania delfickiego, które pozwalają uchwycić znaczenie czynników trudnych do bezpośredniego pomiaru oraz zidentyfikować „słabe sygnały”, czyli wczesne symptomy zmian w kompetencjach, których nie wykazują jeszcze twarde dane ilościowe. Przykładem jest technik elektromobilności – profesja ta została zidentyfikowana już w 2021 r., zanim pojawiła się w oficjalnej Klasyfikacji Zawodów Szkolnictwa Branżowego. Wprowadzenie tego zawodu do systemu szkolnictwa branżowego w 2024 r. potwierdza trafność ocen eksperckich oraz ich wartość prognostyczną.

Połączenie zaawansowanej analizy ilościowej z wiedzą ekspercką tworzy spójny system monitorowania rynku pracy, który pozwala lepiej dopasować system edukacji do potrzeb gospodarki. Wskaźnik znaczenia zawodów szkolnictwa branżowego staje się narzędziem analitycznym i strategicznym, wspierającym podejmowanie decyzji w obszarze polityki edukacyjnej i rynku pracy.

Artykuły w Kwartalniku z działu DIAGNOZY I TRENDY:

• Maciej Tauber –Zintegrowany System Kwalifikacji (ZSK) – gdy edukacja spotyka przyszłość rynku pracy 
• Joanna Stankowska – Jak Polacy zarządzają swoim rozwojem edukacyjno-zawodowym? Potencjał wykorzystania narzędzi i rozwiązań ZSK
• Agnieszka Marszałek – Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji – jak dojrzewa cyfrowa mapa kompetencji?
• K. Szwedor, P. Smoliński, R. Pater, H. Cherniaiev, M. Hofman, L. Dąbrowski – O wadze zawodów szkolnictwa branżowego